On yedinci asır sonuna kadar muayyen bir araziye, kâfi miktar halka mâlik olan bir memleket kimseye muhtaç olmadan, kendi milli vasıtalarıyla temin ettiği istihsalatı ile iktisadi istiklalini temin ve idame ettirebilir-di.

***

  Böyle bir memleketin komşularıyla olan iktisadi mahiyetteki münasebeti onlardan kendisine mevcut bulunmayan lüks eşyayı ithal etmekten ibaretti.

***

  Bu devirde memleketler, vatandaşlarının ihtiyaçlarını bizzat kendileri temin ederek her hangi bir tehlike karşısında harici yar-dımdan müstağni bulunmaya çalışmakta i-diler. Hükümet adamlarının vazifesi önce memleket içinde malların serbest bir su-rette seyrinin temini, sonra da istihsalin teşvik ve himayesinden ibaretti. Fakat sı-naî hayatların inkişafı milletlerin iktisadiya-tında muhtariyetin önüne demirden bir set çekti. Milletler siyasi istiklâllerin nispetinde iktisadi hayatlarında birbirlerine bağlandı-lar.

***

siyasi hayatları üzerinde de müessir olarak münasebette bulunduğu diğer memleketle-rin iktisadi ve siyasi hayatlarının da müte-essir etmektedir. Parası olmayan bir mem-leket münasebette bulunduğu diğer mem-leketten satın almakta olduğu maddelerin tamamını veya bir kısmını satın alamaz, bu netice satıcı memleketi müteessir eder. Milletler arasında tıpkı insanlar arasında ol-duğu gibi sıkı bir tesanüt ve iş bölümü var-dır. Bir memleketin istihsal fazlası diğerleri tarafından istihlak edilir, bu suretle cihan iktisadında bir tevazün temin olunur. Mil-letleri birbirine bağlıyan bu tesanütler ar-kasında milletlerin bir de mahrem cepheleri vardır.

***

Bu cephelerin adı "MİLLİ DUYGULAR" dır. Milletler iktisadi münasebetlerini temin e-debilmek için birbirleriyle temas ve müba-dele de bulunmak ıstırarındadırlar; buna şüphe edilemez.

***

  Bununla beraber mübadele ve münasebet mecburiyeti milli duyguların, milli iktisadın ihmal edilmesini tazammun etmez.

***