ŞÜKRULLAH'IN HAYATI VE ESERLERİ

Hayatı

Şükrullah 1388 de doğdu. Babası Şehâbeddin Ahmed, dedesi Zeyneddin Zeki'dir. Bunu kendisi söylüyor. Amasya Tarihi müverrihi merhum Hüsameddin Efendi İse ilk atasının Salur boyundan Toğan, bunun oğlunun da Divrikli Evren olduğunu söylemişse de kaynak gösterememiştir. Divrikli Evren, Zeyneddin Zeki'nin babası imiş.

Şükrullah, Behcetüttevârîh'in sonunda 22 yaşında (milâdî yıla göre 21 yaşında) Osman oğullarının hizmetine girdiğini söylüyor. Bu tarih 812 ( = 1409) ye rastlar ki Osmanlı tahtı için Yıldırım Bayazıd oğullarının çarpıştığı zamandır ve ortada Süleyman, Musa ve Mehmed Çelebiler kalmıştır. Halbuki Rauf Yekta Beğ, Millî Tetebbüler Mecmuası'ndaki "Türk Sazları"adlı bir makalesinde1 (cilt 11, sayı 4, sayfa 136-137) Şükrullah'ın, İsa Çelebiye yazdığı bir musiki kitabından bahsediyor ve bir yazmasının kendi elinde bulunduğunu bildiriyor.

İsa Çelebi, muhtelif rivayetlere göre 1402 ile 1405 arasında ortadan kalktığı için Şükrullah'ın, Osmanoğulları hizmetine girdiği tarihi 1409 dan 4 veya 7 yıl daha öncesine almak icap eder. Sonradan Mehmed Çelebinin nesli tahta hâkim olduğu için, belki İsa Çelebiye intisabım Şükrullah saklamak istemiş olabilir diye bir fikir İleri sürmek kabildir. Fakat aynı Şükrullah, tahtını kaybetmiş olan Süleyman Çelebiden büyük bir saygıyla bahsettiğine göre bu ihtimal vârid değildir. Bundan başka İsa Çelebiye yazdığı musiki kitabının 1402 - 1405 arasında yani kendisinin 14 - 17 yaşlarında bulunduğu sırada yazılmış olması icap eder ki bu da İmkânsızdır. Bu takdirde ya, şimdiye kadarki umumî telâkkinin zıddına olarak İsa Çelebinin Artadoludaki hâkimiyeti 1405 ten epey sonralara kadar devam etmiş, yahut da bu musiki kitabı İsa Çelebiye değü, Musa veya Süleyman Çelebiye ithaf olunmuştur.

Şükrullah'ın parlaması İkinci Murad zamanında (1421 - 1451) dır. İkinci Murad Şükrullah'a çok güvendiğinden mühim siyasî işlerinde onu kullanırdı.

Şükrullah'ın ilk siyasî vazifesi Karamanoğlu İbrahim Beğ (1423-1463)e elçi gitmek oldu. İbrahim Beğ, İkinci Muradla çarpışıp yenildikten sonra barış yapmak üzere Mevlânâ Hamza'yı yollamıştı. Murad da karşılık olarak Şükrullah: gönderdi.'

İkinci olarak 1449 da Karakoyunlular beği Cihanşah (1437 - 1467) a gönderdi. Burada Osmanlıların ataları hakkında bir kitap, belki bîr Oğuznâme gördü.

Şiiri ve musikiyi çok seven İkinci Murad, ona yalnız siyasî vazifeler vermekle kalmıyarak musikîye ait eserler de yazdırdı. Şükrullah'ın ilk eserleri, galiba, musikiye ait olanlarıdır.

861 muharreminde ( =aralık 1456 ) "Behcetüttevârîh"i yazmağa başladı.; O sırada kendisine bağlanmış olan maaşla Bursa'da oturuyordu. 861 yılı yazında ( = 1457 ) Fatihin oğullan Bayazıd'la Mustafa'nın Edirnede yapılan sünnet düğünlerinde bulunarak tören ve ziyafette İstanbul'un ilk kadısı Hızır Beğ Çelebi ile birlikte padişahın karşısında oturdu. Bu düğün sırasında her halde Behcetüttevârîh'in bir kısmını yazmış bulunuyordu. Çünkü ziyafette bulunan bilginlerden Hızır Beğle Mevlânâ Tûsî'nin Behcetüttevarih'e yazdıkları takrizler, kitabın Edirne'de Şükrullah tarafından kendilerine gösterildiğine delil olsa gerektir.