1918-CI IL MART HADISELERLE BAGLI TARIHI MELUMATLAR!

[Cx GOKTURK Cx]

AZERBAYCAN YOLU SIYASI HEREKATININ DUNYADA YASAYAN TURKLERE 1918-CI IL MARTIN SONLARINDA ermeniler TEREFINDEN SOYQIRIMA MERUZ QALMASIYLA BAGLI TARIXI MELUMATLARI TANISLIQ UCUN TEQDIM EDIR

1918-ci il mart Hadiselerile bagli tarixi melumatlar

XX esrin evvellerinde Azerbaycanda milli Herekatin genishlenmesi bolshevikleri ve «Boyuk ermenistan» xulyasi ile yashayan dashnaklari ciddi naraHat edirdi.
1918-ci ilin martinda bolshevik Stepan SHaumyan Qafqaza fovqelade komissar teyin edilerek Bakiya gonderilmishdir. Bolshevikler Bakida Hakimiyyeti ele kecirmek adi ile ermeni dashnaklarinin silaHli quvvelerinin gizli niyyetleri ucun sherait yaratmishlar. Martin 31-de Baki sheHerinde Azerbaycanlilarin kutlevi qirgini bashlamishdir. Stepan SHaumyanin etirafina gore, dinc Azerbaycanlilarin qirgininda Baki Sovetinin 6 min silaHli esgeri, eyni zamanda «Dashnaksutyun» partiyasinin 3-4 minlik silaHli destesi ishtirak etmishdir.
Uc gun davam eden qirgin zamani ermeni silaHlilari bolsheviklerin komeyi ile Azerbaycanlilarin yashadiqlari meHellelere qefleten basqinlar etmish, eHalini ushaqdan boyuyedek qetle yetirmishdir. Hemin deHshetli gunlerin shaHidi olmush Kulner familiyali bir alman, 1925-ci ilde Baki Hadiseleri barede bunlari yazmishdir: «ermeniler muselman (Azerbaycanli) meHellelerine soxularaq Her kesi oldurur, qilincla parcalayir, sungu ile delme-deshik edirdiler. Qirgindan bir nece gun sonra bir cuxurdan cixarilan 87 azerbaycanli cesedinin qulaqlari, burunlari kesilmish, qarinlari yirtilmish, cinsiyyet orqanlari dogranmishdir. ermeniler ushaqlara acimadiqlari kimi, yashlilara da reHm etmemishdiler».
Umumiyyetle, 20-ci esrin birinci yarisinda Zaqafqaziyada bash vermish iki qirgin zamani (1905-1907-ci iller, 1918-1920-ci iller) 2 milyona yaxin Azerbaycanli, ermeniler terefinden qetle yetirilmish, oz ev-eshiyinden zorla qovulmushdur.
Mart qirgini zamani Baki sheHerinin tekce bir yerinde qulaqlari, burunlari kesilmish, qarinlari yirtilmish 57 azerbaycanli qadininin meyidi tapilmishdir. Genc qadinlarin diri-diri divara mixlanmasi, ermenilerin Hucumundan siginmaga calishan iki min neferin yerleshdiyi sheHer xestexanasinin yandirildigi da bu deHshetli faktlar sirasindadir.
Qacib canini qurtarmaga calishan eHalini gullebaran etmek ucun ise ermeniler sheHerin muvafiq yerlerinde evvelceden pulemyotlar yerleshdirmishdiler.
Irevan quberniyasi, SHerur-Dereleyez, Surmeli, Qars ve diger erazilerde Azerbaycanlilarin qirgininin feal ishtirakcilarindan biri olmush ermeni zabiti Ovanes Apresyanin xatireleri esasinda amerikali aqronom Leonard Ramsden Hartvill «Insanlar bele imishler» adli kitab yazmishdir. Ovanes Apresyan kitabin muellifi ile soHbeti zamani ermenilerin ingilislerin ve rusiyanin yardimi ile oz meqsedlerine catdiqlarini qeyd ederek, tekce Bakida mart qirgini zamani iyirmi besh min azerbaycanlinin qetle yetirildiyini bildirmishdir.
Dashnaklarin Azerbaycanlilara qarshi soyqirimi yalniz Baki ile meHdudlashmamishdir. Qisa muddetde SHamaxi, Quba, Irevan, Zengezur, Qarabag, Naxcivan, Qarsda da azerbaycanlilarin qirgini toredilmishdir.
1918-ci ilin mart-aprel aylarinda SHamaxida 8 mine qeder dinc sakin qetle yetirilmishdir. SHamaxi Cume mescidi de daxil olmaqla ekser medeniyyet abideleri yandirilmish ve ucurulmushdur.
Cavanshir qezasinin 28 kendi, Cebrayil qezasinin 17 kendi tamamile yandirilmish, eHalisi meHv edilmishdir.
1918-ci ilin aprelin 29-da Gumru yaxinliginda esasen qadinlardan, ushaqlardan ve yashlilardan ibaret 3 min neferlik azerbaycanli kocu pusquya salinaraq son neferinedek meHv edilmishdir.
Ermeni silaHli desteleri Naxcivan qezasinin bir nece kendini yandirmish, Zengezur qezasinda 115 azerbaycanli kendi meHv edilmish, 3257 kishi (erkek), 2276 qadin ve 2196 ushaq oldurulmushdur. Butovlukde bu qeza uzre 10068 Azerbaycanli oldurulmush ve ya shikest (sakat) edilmish, 50000 azerbaycanli qacqin dushmushdur.
Irevan quberniyasinin 199 kendinde yashayan 135 min Azerbaycanli meHv edilmish, kendler ise yerle yeksan edilmishdir. ermeni silaHli desteleri terefinden daHa sonra Qarabaga yurush edilmish, 1918-1920-ci iller arasinda Qarabagin dagliq Hissesinde 150 kend dagidilmish, eHalisi meHv edilmishdir. (ADR Hokumeti, Fovqelade Istintaq Komissiyasinin materiallarindan)
1918-ci il Mart qirginina Huquqi ve tarixi qiymet verilmediyi ucun sonraki dovrlerde de ermeni veHshiliyi davam etmishdir. Bele ki, esrin sonlarinda - 90-ci illerde ermeni terrorculari terefinden toredilmish Qaradagli, Agdaban, Boganis Ayrim ve Xocali qetliamlarini esrin evvellerinde bash vermish 31 mart soyqiriminin davami Hesab etmek olar. Eger bu gun de yuxarida sadaladigimiz qetliamlara tarixi ve Huquqi qiymet vermesek, bu facieleri unutsaq, beynelxalq aleme ermeni veHshiliklerini subut ede bilmesek millet ve dovlet olaraq bizi daHa boyuk facieler gozleyir.

Bu Hаdiselerin bir dаhа teкrаrlаnmаmаsы ucun Аzerbаyъаn yоlu Siyаsi Hereкаtы 1918-ъi ilde Azerbаycаnlilаrа qаrshi toredilmish sоyqirimlа bаgli siyаsi yonumunden аsili оlmаyаrаq butun quvveleri ve cemiyyeti bu istiqаmetde feаlliyetleri аrtirmаgа cаgirir.
AYSH butun bunlаrы nezere аlаrаq bir sыrа teкliflerle ciхish еtdi:
1. Olкede vetenperverliк ruHunu qаldirmаq ucun butun ictimаi, siyаsi tereflerin ishtirаki ile Milli Коnsеpsiyа ishlenib Hаzirlаnsin.
2. « SаHil»bаgindа хаlqalgimiza qаrshi еrmenilerin ХХ esrde bir nеce defe toretdiyi sоyqirimi eкs еtdiren moHteshem аbide ucаldilsin. Аbidenin mаliyye хerclerinin odenilmesi ucun хususi Hеsаb аcilsin. Dunyаnin Hаnsi olkesinde yаshаmаsindаn аsili оlmаyаrаq Her bir Azerbаycаnli bu Hеsаbа pul kеcirsin. Hemin Hеsаbа ictimаi nezаret оlsun.

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!