[Gök Yeleli Bozkurt]

1 Üze kök tengri asra yagiz yir kilindukda ikin ara kisi

ogli kilinmis. Kisi oglinda üze ecüm apam Bumin Kagan

Istemi Kagan olurmis. Olurupan Türk budunung ilin

törüsin tuta birmis, iti birmis.

[1] Üstte mavi gök,altta yagiz yer kilindikta,ikisi arasinda

insan oglu kilinmis. Insan oglunun üzerine ecdadim Bumin

Kagan, Istemi Kagan oturmus. Oturarak Türk milletinin

ilini töresini tutu vermis, düzenleyi vermis.

.................................................. ..............................................

2 Tört bulung kop yagi ermis.Sü sülepen tört bulungdaki

budunug kop almis.kop baz kilmis.Basligig yükündürmis

tizligig sökürmis. Ilgerü Kadirkan yiska tegi kirü Temir

Kapigka tegi kondurmus. Iki ara

[2] Dört taraf hep düsman imis. Ordu sevk ederek dört

taraftaki milleti hep almis, hep tabi kilmis. Basliya bas

egdirmis,dizliye diz cöktürmüs.Doguda Kadirkan ormanina

kadar, batida Demir Kapiya kadar kondurmus.

Ikisi arasinda
.................................................. ..............................................

3 idi oksuz Kök Türk anca olurur ermis. Bilge kagan

ermis, alp kagan ermis. Buyruki yime bilge ermis erinc,

alp ermis erinc. Begleri yime buduni yime tüz ermis. Ani

ücün ilig anca tutmis erinc. Ilig tutup törüg itmis.

Özü anca
[3] pek teskilatsiz Gök Türk öylece oturuyormus. Bilgili

kagan imis,cesur kagan imis.Buyruku yine bilgili imis tabii,

cesur imis tabii. Beyleri de milletide dogru imis. Onun icin

ili öylece tutmus tabii. Ili tutup töreyi düzenlemis.

Kendisi öylece
.................................................. ..............................................

4 kergek bolmis. Yogci sigitci öng re kün togsikda Bökli

cöl[l]üg il Tabgac Tüpüt Apar Purum Kirkiz Üc

Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi bunca budun kelipen

sigtamis yoglamis. Antag küllüg kagan ermis. Anda

kisre inisi kagan
[4] vefat etmis. Yasci, aglayici, doguda gün dogusundan

Bökli Cöllü halk, Cin, Tibet, Avar, Bizans, Kirgiz, Üc

Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi, bunca millet gelip

aglamis, yas tutmus. Öyle ünlü kagan imis. Ondan sonra

kücük kardesi kagan
.................................................. ..............................................

5 bolmis erinc, ogliti kagan bolmis erinc. Anda kisre

inisi ecisin teg kilinmaduk erinc, ogli kangin teg

kilinmaduk erinc. Biligsiz kagan olurmis erinc, yablak

kagan olurmis erinc. Buyruki yime biligsiz erinc, yablak

ermis erinc.
[5] olmus tabii, ogullari kagan olmus tabii. Ondan sonra

kücük kardesi büyük kardesi gibi kilinmamis olacak.

Bilgisiz kagan oturmustur, kötü kagan oturmustur.Buyruku

da bilgisizmis tabii, kötü imis tabii.
.................................................. ..............................................

6 Begleri buduni tüzsüz ücün Tabgac budun tebligin

kürlüg ücün armakcisin ücün inili ecili kingsürtükin

ücün begli budunlig yongsurtukin ücün Türk budun

illedük ilin icginu idmis,

[6] Beyleri, milleti ahenksiz oldugu icin, Cin milleti hilekar

ve sahtekar oldugu icin, aldatici oldugu icin, kücük kardes

ve büyük kardesi birbirine düsürdügü icin, bey ve milleti

karsilikli cekistirdigi icin, Türk milleti il yaptigi ilini elden

cikarmis,
.................................................. ..............................................

7 kaganladuk kaganin yitürü idmis. Tabgac budunka

beglik uri oglin kul boldi, isilik kiz oglin küng boldi.

Türk begleri Türk atin iti. Tabgacgi begleri Tabgac atin

tutupan Tabgac kaganka
[7] kagan yaptigi kaganini kaybedi vermis. Cin milletine

beylik erkek evladi kul oldu, hanimlik kiz evladi cariye

oldu. Türk beyler Türk adini birakti. Cinli beyler Cin adini

tutup, Cin kaganina
.................................................. ..............................................

8 körmis. Elig yil isig kücüg birmis. Ilgerü kün togsikda

Bökli kaganka tegi süleyim birmis. Tabgac kaganka ilin

törüsin ali birmis. Türk kara kamag
[8] itaat etmis. Elli yil isi gücü vermis. Doguda gün

dogusunda Bökli kagana kadar ordu sevk edi vermis.

Batida Demir Kapiya kadar ordu sevk edi vermis. Cin

kaganina ilini, töresini ali vermis. Türk halk
.................................................. ..............................................

9 budun anca timis: Illig budun ertim, ilim amti kani,

kimke ilig kazganur men tir ermis. Kaganlig budun

ertim, kaganim kani, ne kaganka isig kücüg birür men

tir ermis. Anca tip Tabgac kaganka yagi bolmis.
[9] kitlesi söyle demis: Illi millet idim, ilim simdi hani, kime

ili kazaniyorum der imis. Kaganli millet idim, kaganim

hani, ne kagana isi gücü veriyorum der imis. Öyle diyip

Cin kaganina düsman olmus.
.................................................. ..............................................

10 Yagi bolup itinü yaratunu umaduk yana icikmis.

Bunca isig kücüg birtükgerü sakinmati Türk budun

ölüreyin urugsiratayin tir ermis. Yokadu barir ermis.

Üze Türk Tengrisi Türk iduk yiri
[10]Düsman olup,kendisini tanzim ve tertip edemediginden

yine teslim olmus. Bunca isi gücü verdigini düsünmeden,

Türk milletini öldüreyim, kökünü kurutayim der imis.

Yok olmaya gidiyormus.
.................................................. ..............................................

11 subi anca itmis. Türk budun yok bolmazun tiyin

budun bolcun tiyin kang im Iltiris Kaganig ögüm Ilbilge

Katunug tengri töpüsinde tutup yügerü kötürmis erinc.

Kang im kagan yiti yigirmi erin tasikmis. Tasra
[11] Yukarida Türk tanrisi, Türk mukaddes yeri, suyu öyle

tanzim etmis. Türk milleti yok olmasin diye, millet olsun

diye babam Iltiris Kagani, annem Ilbilge Hatunu gögün

tepesinde tutup yukari kaldirmis olacak. Babam kagan on

yedi erle disari cikmis. Disari
.................................................. ..............................................

12 yoriyur tiyin kü esidip balikdaki tagikmis, tagdaki

inmis, tirilip yitmis er bolmis. Tengri küc birtük ücün

kangim kagan süsi böri teg ermis, yagisi kony teg ermis.

Ilgerü kurigaru sülep ti[r]m[is] kubrat[mis]. [K]amagi
[12] yürüyor diye ses isitip sehirdeki daga cikmis, dagdaki

inmis, toplanip yedi er olmus. Tanri kuvvet verdigi icin

babam kaganin askeri kurt gibi imis, düsmani koyun gibi

imis. Doguya, batiya asker sev edip toplamis, yigmis. Hepsi
.................................................. ..............................................

13 yiti yüz er bolmis. Yiti yüz er bolup ilsiremis

kagansiramis budunug, küng edmis kuladmis budunug

Türk törüsin icginmis budunug ecüm apam törüsince

yaratmis,bosgurmis.Tölis Tardus [budunug anda itmis.]
[13] yedi yüz er olmus. Yedi yüz er olup ilsizlesmis,

kagansizlasmis, milleti, Türk töresini birakmis milleti,

ecdadimin töresince yaratmis, yetistirmis. Tölis, Tardus

milletini orda tanzim etmis.
.................................................. ..............................................

14 Yabgug sadig anda birmis. Biriye Tabgac budun yagi

ermis. Yiriya Baz kagan Tokuz Oguz budun yagi ermis.

Kirkiz Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi kop yagi

ermis. Kangim kagan bunca...
[14] Yabguyu, sadi orda vermis. Güneyde Cin milleti

düsman imis. Kuzeyde Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi

düsman imis. Kirgiz, Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi

hep düsman imis. Babam kagan bunca...
.................................................. ..............................................

15 Kirk artuki yiti yoli sülemis, yigirmi süngüs

süngirmis. Tengri yarlikaduk ücün illigig ilsiretmis,

kaganligig kagansiratmis, yagig baz kilmis, tizligig

sökirmis, basligig yükündü[rmis. Kangim kagan anca

ilig]
[15] Kirk yedi defa ordu sevk etmis, yirmi savas yapmis.

Tanri lütfettigi icin illiyi ilsizletmis, kaganliyi

kagansizlatmis, düsmani tabi kilmis, dizliye diz cöktürmüs,

basliya bas egdirmis. Babam kagan öylece ili,
.................................................. ..............................................


16 törüg kazganip uca barmis. Kangim kaganka Baz

kaganig balbal tikmis. Ol törüde üze ecim kagan olurti.

Ecim kagan olurupan Türk budunug yice itdi, igit[t]i.

Ciganyig [bay kildi, azig öküs kildi].
[16] töreyi kazanip, ucup gitmis. Babam kagan icin ilkin

Baz Kagani balbal olarak dikmis. O töre üzerine kagan

oturdu. Amcam kagan oturarak Türk milletini tekrar

tanzim etti, besledi. Fakiri zengin kildi, azi cok kildi.
.................................................. ..............................................

17 Ecim kagan olurtukda özüm Tardus budun üze sad

ertim. Ecim kagan birle ilgerü Yasil Ögüz Santung

yazika tegi süledimiz. Kögmen asa Ki[rkiz yiringe

tegi süledimiz].

[17] Amcam kagan oturdugunda kendim Tardus milleti

üzerinde sad idim. Amcam kagan ile doguda Yesil Nehir,

Santung ovasina kadar ordu sevk ettik. Batida Demir

Kapiya kadar ordu sevk ettik. Kögmeni asarak Kirgiz

ülkesine kadar ordu sevk ettik.
.................................................. ..............................................

18 Kamagi bis otuz süledimiz, üc yigirmi süngüsdümüz.

Illigig ilsiretdimiz, kaganligig kagansiratdimiz. Tizligig

sökürtümüz, basligig yükündürtümüz. Türgis kagan

Türkümüz [budunumuz erti. Bilmedükin]
[18] Yekün olarak yirmi bes defa ordu sevk ettik, on üc

defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik,kaganliyi kagansizlastirdik.

Dizliye diz cöktürdük, basliya bas egdirdik. Türgis Kagani

Türkümüz, milletimiz idi. Bilmedigi
.................................................. ..............................................

19 ücün bizinge yangil[d]ukin ücün kagani ölti.

Buyriki begleri yime ölti. On Ok budun emgek körti.

Ecümüz apamiz tutmis yir sub idisiz bolmazun tiyin

Az budunug itip yar[atip...]
[19] icin, bize karsi yanlis hareket ettigi icin kagani öldü.

Buyruku, beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet gördü.

Ecdadimizin tutmus oldugu yer, su sahipsiz olmasin diye

Az milletini tanzim ve tertip edip...
.................................................. ..............................................

20 Bars beg erti. Kagan ati bunda biz birtimiz. Singilim

kuncuyug birtimiz. Özi yangildi, kagani ölti, buduni

küng kul boldi. Kögmen yir sub idisiz kalmazun tiyin Az

Kirkiz Budunug yarat[ip keltimiz, süngüsdümüz...ilin]
[20] Bars bey idi. Kagan adini burda biz verdik. Kücük kiz

kardesim prensesi verdik. Kendisi yanildi, kagani öldü,

milleti cariye, kul oldu. Kögmenin yeri, suyu sahipsiz

kalmasin diye Az, Kirgiz kavmini düzene sokup geldik.

Savastik...ilini
.................................................. ..............................................

21 yana birtimiz. Ilgerü Kadirkan yisig asa budunug

anca kondurtumuz, anca itdimiz. Kurigaru Kengü

Tarmanka tegi Türk budunug anca kondurtumuz, anca

itdimiz. Ol ödke kul kullug bolmis erti, [küng künglüg

bolmis erti. Inisi ecisin bilmez erti. Ogli kangin bilmez

erti]
[21] geri verdik. Doguda Kadirkan ormani asarak milleti

öyle kondurduk, öyle düzene soktuk. Batida Kengü

Tarmana kadar Türk milleti öyle kondurduk, öyle düzene

soktuk. O zamanda kul kullu olmustu. Cariye cariyeli

olmustu. Kücük kardes büyük kardesini bilmezdi, oglu

babasini bilmezdi.
.................................................. ..............................................

22 Anca kazganmis itmis ilimiz törümüz erti. Türk Oguz

begleri budun esiding. Üze tengri basmasar, asra yir

telinmeser, Türk budun, ilingin törüngin kim artati

[udaci erti]? Türk budun ertin,
[22] Öyle kazanilmis, düzene sokulmus ilimiz, töremiz

vardi. Türk, Oguz beyleri, milleti, isitin:Üstte gök basmasa,

altta yer delinmese, Türk milleti, ilini töreni kim boza

bilecekti? Türk milleti, vaz gec,
.................................................. ..............................................

23 ökün! Küregüng ün ücün igidmis bilge kaganing in

ertmis barmis edgü ilinge kentü yangildig, yablak

kigürtüg. Yaraklig kandin kelin yanya iltdi. Süngüglüg

kandin kelipen süre iltdi? Iduk Ötüken y[is budun

bardig. Ilgerü barigma]
[23] pisman ol! Disipsizliginden dolayi, beslemis olan bilgili

kaganinla, hür ve müstakil iyi iline karsi kendin hata ettin,

kötü hale soktun. Silahli nereden gelip dagitarak gönderdi?

Mizrakli nereden gelerek sürüp gönderdi. Mukaddes

Ötüken ormanin milleti, gittin. Doguya giden,
.................................................. ..............................................

24 bardig, kurigaru barigma bardig. Barduk yirde

edgüg ol erinc: Kaning subca yügürti, süngüküng tagca

yatdi. Beglik uri oglung kul boldi, isilik kiz oglung küng

boldi. Bilmedük ücün [yablakingin ücün ecim kagan

uca bardi.]
[24] gittin. Batiya giden, gittin, Gittigin yerde hayrin su

olmali: Kanin su gibi kostu, kemigin dag gibi yatti. Beylik

erkek evladin kul oldu, hanimlik kiz evladin cariye oldu.

Bilmedigin icin, kötülügün yüzünden amcam, kagan

ucup gitti.
.................................................. ..............................................

25 Baslayu Kirkiz kaganig balbal tikdim. Türk budunug

ati küsi yok bolmazun tiyin kangim kaganig ögüm

katanug kötürmis tengri il birigme tengri Türk budun

ati küsi yok bolmazun [tiyin özümin ol tengri]
[25] Önce Kirgiz kaganini balbal olarak diktim. Türk

milletinin adi sani yok olmasin diye, babam kagani, annem

hatunu yükseltmis olan Tanri,il veren Tanri, Türk milletinin

adi sani yok olmasin diye,
.................................................. ..............................................

26 kagan olurti erinc. Neng yilsig budunka olurmadim.

Icre assiz tasra tonsuz yabiz yablak budunda üze

olurtum. Inim Kül Tigin birle sözlestimiz. Kangimiz

ecimiz kaz[ganmis budun ati küsi yok bolmazun]
[26] kendimi o Tanri kagan oturttu tabii. Varlikli, zengin

millet üzerine oturmadim. Iste assiz, dista elbisesiz; düskün,

perisan milletin üzerine oturdum. Kücük kardesim Kül

Tigin ile konustuk. Babamizin, amcamizin kazanmis oldugu

milletin adi sani yok olmasin
.................................................. ..............................................

27 tiyin Türk budun ücün tün udimadim, küntüz

olurmadim. Inim Kül Tigin birle iki sad birle ölü yitü

kazgandim. Anca kazganip biriki budunug ot sub

kilmadim. Men [özüm kagan olurtukuma yir sayu]
[27] diye, Türk milleti icin gece uyumadim, gündüz

oturmadim. Kücük kardesim Kül Tigin ile, iki sad ile öle

yite kazandim. Öyle kazanip bütün milleti ates,su kilmadim.

Ben kendim kagan oturdugumda, her yere
.................................................. ..............................................

28 barmis budun ölü yitü yadagin yalingin yana kelti.

Budunug igideyim tiyin yirigaru Oguz budun tapa ilgerü

Kitany Tatabi budun tapa birigerü Tabgac tapa ulug sü

iki yigir[mi süledim ... süngüsdüm. Anda]
[28] gitmisolan millet öle yite, yaya olarak ciplak olarak

dönüp geldi. Milleti besleyeyim diye,kuzeyde Oguz kavmine

dogru, doguda Kitay, Tatabi kavmine dogru
.................................................. ..............................................

29 kisre tengri yarlikazu kutum bar ücün ülügüm bar

ücün ölteci budunug tirgürü igit[t]im. Yaling budunug

tonlug, cigany budunug bay kildim. Az budunug öküs

kiltim. Igar illigde [igar kaganligda yig kildim. Tört

bulungdaki]
[29] sonra, Tanri bagislasin, devletim var oldugu icin,

kismetim var oldugu icin, ölecek milleti diriltip besledim.

Ciplak milleti elbiseli, fakir milleti zengin kildim. Az milleti

cok kildim. Degerli illiden, degerli kaganlidan daha iyi

kildim. Dört taraftaki
.................................................. ..............................................

30 budunug kop baz kaldim, yagisiz kildim. Kop manga

körti. Isig kücüg birür. Bunca törüg kazganip inim Kül

Tigin özi anca kergek boldi. Kangim kagan ucdukda

inim Kül Tigin yi[ti yasda kalti ... ]
[30] milleti hep tabii kildim, düsmansiz kildim. Hep bana

itaat etti. Is gücü veriyor. Bunca töreyi kazanip kücük

kardesim Kül Tiginkendisi öyle vefat etti. Babam kagan

uctugunda kücük kardesim Kül Tigin yedi yasinda kaldi ...
.................................................. ..............................................

31 Umay teg ögüm katun kutinga inim kül tigin er at

buldi. Alti yigirmi yasinga ecim kagan ilin törüsin anca

kazgandi. Alti Cub Sogdak tapa süledimiz, bozdumuz.

Tabgac Ong tutuk bis t[ümen sü kelti, süngüsdümüz?]

[31] Umay gibi annem hatunun devletine kücük kardesim

Kül Tigin er adini aldi. On alti yasinda, amcam kaganin

ilini, töresini söyle kazandi: Alti Cub Sogdaka dogru ordu

sevk ettik, bozduk. Cinli Ong vali, elli bin asker geldi,

savastik.
.................................................. ..............................................

32 Kül Tigin yadagin oplayu tegdi, Ong tutuk yurcin

yaraklig eligin tutdi, yarakligdi kaganka anculadi. Ol

süg anda yok kildimiz. Bir otuz yasinga Caca sengünke

sünggüsdümüz. Ang ilki Tadinging Corung boz [atig

binip tegdi. Ol at anda]
[32] Kül Tigin yaya olarak atilip hücum etti. Ong valinin

kayin biraderini, silahli, elle tuttu, silahli olarak kagana

takdim etti.O orduyu orda yok ettik. Yirmi bir yasinda iken,

Caca generale karsi savastik. En önce Tadigin, Corun boz

atina binip hücum etti. O at orda
.................................................. ..............................................

33 ölti. Ikinti Isbara Yamtar boz atig binip tegdi. Ol at

anda ölti. Ücünc Yigen Silig beging kedimlig tong at

binip tegdi. Ol at anda ölti. Yarinkinda yalmasinda yüz

artuk okin urti, yüzing e basing a bir ok t[egürmedi ...]
[33] öldü. Ikinci olarak Isbara Yamtarin boz atina binip

hücum etti. O at orda öldü. Zirhindan kaftanindan yüzden

fazla ok ile vurdular, yüzüne basina bir tane degdirmedi. ...
.................................................. ..............................................

34 Tegdükin Türk begler kop bilir siz. Ol süg anda yok

kildimiz. Anda kisre Yir Bayirku Ulug Irkin yagi boldi.

Ani yany ip Türgi Yargün költe bozdumuz. Ulug Irkin

azkinya erin tezip bardi. Kül Tigin [alti otuz]
[34] Hücum ettigini, Türk beyleri, hep bilirsiniz. O orduyu

orda yok ettik. Ondan sonra Yir Bayirkunun Ulug Irkini

düsman oldu. Onu dagitip Türgi Yargun Gölünde bozduk.

Ulug Irkin azicik erle kacip gitti. Kül Tigin yirmi alti
.................................................. ..............................................

35 yasinga Kirkiz tapa süledimiz. Süngüg batimi karig

söküpen Kögmen yisig toga yorip Kirkiz budunug uda

basdimiz. Kaganin birle Songa yisda süngüsdümüz. Kül

Tigin Bayirkun[ung ak adgi]r[ig]
[35] yasinda iken Kirgiza dogru ordu sevk ettik. Mizrak

batimi kari söküp,Kögmen ormanini asarak yürüyüp Kirgiz

kavmini uykuda bastik. Kagani ile Songa ormaninda

savastik. Kül Tigin, Bayirkunun ak aygirina
.................................................. ..............................................

36 binip oplayu tegdi. Bir erig okun urti, iki erig udu

asuru sancdi. Ol tegdükde Bayirkunung ak adgirig

udlukin siyu urti. Kirkiz kaganin ölürtümüz, ilin altimiz.

Ol yilka Tü[rgis tapa Altun yisig]

[36] binip atilarak hücum etti. Bir eri ok ile vurdu, iki eri

kovalayip takip ederek mizrakladi. O hücum ettiginde,

Bayirkunun ak aygiri, uylugunu kirarak, vurdular. Kirgiz

kaganini öldürdük, ilini aldik. O yilda Türgise dogru Altin

ormanini
.................................................. ..............................................

37 toga irtis ögüzüg kece yoridimiz. Türgis budunug uda

basdimiz. Türgis kagan süsi Bolcuda otca borca kelti.

Süngüstümüz. Kül Tigin basgu boz at binip tegdi.

Basgu boz k[.
[37] asarak, Irtis nehrini gecerek yürüdük. Türgis kavmini

uykuda bastik. Türgis kaganinin ordusu Bolcuda ates gibi,

firtina gibi geldi. Savastik. Kül Tigin alni beyaz boz ata

binip hücum etti. Alni beyaz boz...
.................................................. ..............................................

38 ...] tutuz[i]. Ikisin öze alduzdi. Anda yana kirip

Türgis kagan buyruki Az tutukug elgin tutdi. Kaganin

anda ölürtümüz, ilin altimiz. Kara Türgis budun kop

icikdi. Ol budunug Tabarda ko[nturtumuz? ... ]
[38] ... tutturdu. Ikisini kendi yakalatti. Ondan sonra tekrar

girip Türgis kaganinin buyruku Az valisini elle tuttu.

Kaganini orda öldürdük, ilini aldik. Türgis avam halki hep

tabi oldu. O kavmi Tabarda kondurduk ...
.................................................. ..............................................

39 Sogdak budun iteyin tiyin Yincü ögüzüg kece Temir

Kapigka tegi süledimiz. Anda kisre Kara Türgis budun

yagi bolmis. Kengeris tapa bardi. Bizing sü ati toruk

azuki yok erti. Yablak kisi er[ ...]
[39] Sogd milletini düzene sokayim diye inci nehrini

gecerek Demir Kapiya kadar ordu sevk ettik. Ondan sonra

Türgis avam halki hep tabi oldu. O kavmi Tabarda

kondurduk ...
.................................................. ..............................................

40 alp er bizinge tegmis erti. Antag ödke ökünüp Kül

Tiginig az erin irtürü itimiz. Ulug süng üs süng üsmis

Alp Salci ak atin binip tegmis. Kara Türgis budunug

anda ölürmis. almis. Yana yorip ...
[40] kahraman er bize hücum etmisti. Öyle bir zamanda

pisman olup Kül Tigini az erle eristirip gönderdik. Büyük

savas savasmis. Türgis avam halkini orda öldürmüs,

yenmis. Tekrar yürüyüp.........