|
1948–1953-cü illerde Azerbaycanlıların ermenistandan deportasiyası
1943-cü il Tehran konfransı zamanı Sovet-İran münasibetleri müzakire edilerken, ermeni diasporu SSRİ Xarici İşler naziri V.Molotovdan İranda yaşayan ermenilerin SSRİ-ye köçürülmesini xahiş etmişdir. Molotov Tehranda meseleni SSRİ KP MK-nın sedri İ.Staline çatdırır ve ermenilerin köçürülmesine razılıq verilir. ermenistan Kommunist Partiyası Merkezi Komitesinin katibi Q.Arutyunov bundan istifade ederek xaricdeki ermenilerin ermenistana köçü behanesi ile Azerbaycanlıların ermenistandan zorla çıxarılması barede qerar verilmesine nail olur.
1947-ci il dekabr ayının 23-de SSRİ Nazirler Soveti «ermenistan SSR-den kolxozçuların ve başqa Azerbaycanlı ehalinin Azerbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülmesi haqqında» qerar çıxarır.
Stalin terefinden 1948-1953-cü illerde heyata keçirilen Azerbaycanlıların növbeti deportasiyası zamanı ermenilerin xüsusile diqqet merkezinde saxladıqları mesele iqtisadi, sosial ve menevi cehetden güclü, strateji ehemiyyetli Azerbaycanlı yaşayış menteqelerinin boşaldılması idi. Bu sebebden ilk merhelede İrevan şeheri (indiki Yerevan şeheri) yaxınlığınldakı yaşayış menteqeleri Azerbaycanlılardan temizlenmiş, sonra ise rayon merkezleri, etraf kend ve qesebelerin ehalisi köçürülmüşdür.
Deportasiyaya meruz qalan ehalinin bir hissesi ermenistanın dağ rayonlarında yaşadığı üçün Kür-Araz ovalığındakı iqlim şeraitine çetin alışmışdır. Bu sebebden de Kür-Araz ovalığına köçürülmüş on minlerle Azerbaycanlı arasında kütlevi ölüm halları qeyde alınmışdır.
Diger terefden, ermenistandan köçürülen bir nefer de Azerbaycanlı Dağlıq Qarabağ erazisine buraxılmamışdır. eksine «Böyük ermenistan» ideyasının heyata keçirilmesi istiqametinde bu erazinin Azerbaycanlılardan boşaldılması işi planlı suretde davam etdirilmiş ve daxili köçürme adı ile 1949-cu ilde Dağlıq Qarabağdan 132 aile (549 nefer) Azerbaycanın Xanlar rayonuna köçürülmüşdür.
Eyni zamanda Azerbaycan yaşayış menteqelerinin adlarının deyişdirilmesi, tehsil ve medeniyyet ocaqlarının bağlanması, rayonların birleşdirilmesi emeliyyatı heyata keçirilmişdir. 1947-1953-cü illerde Azerbaycanlılar yaşayan 60 menteqenin adı deyişdirmişdir. Ümumiyyetle ise, 1921-1988-ci illerde ermenistanda yüzlerle türk menşeli yaşayış meskeninin adı deyişdirilmişdir.
Deportasiya zamanı ermenilerin heyata keçirdikleri hiylegerlik ise ondan ibaret idi ki, rayon ve şeherlerin ehalisi az sayda Azerbaycanlı qalmaq şerti ile köçürülmüşdür. Azlıqda qalan ehali ise növbeti merhelede-ermenistan erazisinin tamamile Azerbaycanlılardan «temizlenmesi» emeliyyatı zamanı ölkeden çıxarılmışdır.
NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!
__________________
|