|
BU MOVZUYLA ILGILI BIR ILAVENI DE SIZINLE BOLUSMEK ISTERDIM. UNPO-DA HEM DE AZERBAYCAN ERAZISINDE YASAYAN TALISLAR DA MILLET OLARAK TANINIB. MELUMATINIZ OLSUN DEYIM KI, TALISLAR AZERBAYCANDA KARABAG SAVASI BASLARKEN AZERBAYCANDA KENDI RESPUBLIKALARINI (TALIS MUGAN RESPUBLIKASI) KUMAK ISTEMEKLE AZERBAYCANI PARCALAMAGA CEHD ETMISDILER. YENI YARIN BU TESKILAT AZERBAYCANDA YASAYAN KARABAG ERMENILERINI, LEZQILERI VE BASKALARINI DA TANIYA BILER.
TALIŞLAR
Coğrafiyası.
Talışlar Azerbaycan ve İranin Xezer denizi etrafi boyunca meskunlaşmişlar.Uzun zaman talışlarin yasadigi erazi Talışıstan kimi istinad edilmisdir.
ehalisi
esasen Azerbaycanin cenub şerqinde, İran serhedlerine yaxin Lenkeran, Astara ve Lerik etrafinda yasayan talişlar texminen 800.000 teşkil edir. Talışların yarısı ise Iran serheddinde Gilan eyaletinde yasayirlar.
Dil
Talış dili simal qerbi İran dillerinden biridir.Talis dilinde Iranin simal vilayetlerinde Gilan ve erdebilde danişirlar. Azerbaycanın cenucunda yerleşen simali talış tarixde "Talışi Gustabi" kimi tanınmısdır.Talışlarin 3 esas dialektleri var. Şimali Azerbaycan ve İranda, merkezi i İran ve cenubi İrandadır.
Medeniyyet ve din
Talışlar sie müselmanları yaxsı tehsil almis ve öz dillerine malikdirler.Taliş ehalisi regionun en qedim ehalisinden biridirş Bura coxlu qedim abideler ve turbelerle zengindir. Tipik Talış Muğan medeniyyetine malikdirler. Qilinclar, baltalar,orta serq stiline uyğun ox, kaman ve s kimi arxeoloji tapıntılar Taliş Muğanın Qafqazin qedim regionu oldugunu gosterir, hemcinin Merkezi Asiya ve Araliq denizi regionlari ile iqtisadi medeni elaqesinin oldugunu gosterir.
Bu erazi tebii servetlerle de zengindir. Mutexessislır müeyyenleşdirmisler ki,Talış erazisi Qafqazda metal merkezlerinden biridir. Azerbaycan qazetlerinden biri de talış dilinde cap edilir.
Tarixi
Talislar orta esrlerde türklerin tesiri neticesinde gelmişler, lakin onlar XVII esrde paytaxti Astara sonra Lenkeran olan öz xanlıqlarını yaratmişlar.1828-ci ilde Türkmencay sülh muqavilesi neticesinde talış torpaqları Rusiya ve İran arasinda bölüşdürüldü.1919 - cu ilde 3 ay erzinde Lenkeran, Muğan sovet respublikasi moöcud olub. Hemin ilin yayinda müsavat hökumetinin ordusu terefinden qeddarliqla suquta ugradildı minlerle talış müsavatcilar terefinden öldürüldü.1920-ci ilde Talış torpaqları Azerbaycan SSR-ye birlısdirildi. Bu illır ırzinde talış medeniyyeti dirceldi, mektebler talış dilinde idi, "Qırmızı talış"‘adlı qezet cap edilirdi ve 500 den artiq kitab talış dilinde cap edilib.
1930-cu ilde talışlar da represiya qurbani olmuslar. Talis mektebleri bağlanıb, talışlarin mehsur simalarindan Z.ehmedzade Sibire sürgün edilib ve orada öldürülüb. Bütün talışlar mecbur edilirdi ki, onlar öz milletlerini azerbaycanli kimi qeleme versinler.1989=cu ilde 23 min talış SSRİ terefinden resmi siyahiya alindi ve bundan sonra onlara icaze verildi ki, oz milliyyetlerinin talış olduğunu göstersinler.1991-ci ilde Azerbaycan müsteqillik elde edenden sonra talışlarin mövcudluğuna icaze verildi.
Teskilatlar
Talis ehalisini UNPOda temsil eden Talış Milli Herekatıdır. TMH calisir ki, talış ehalisi öz müqedderatlarene heyata kecirsinler.
UNPO-nun ana sehifesinde yenice qebul edilmiş altı üzv haqqinda bilgiler verilibidr.
Bu üzvlerin icerisinde İran Kürdüstanı ve Güney Azerbaycansın da adları var. Bu ikisi haqqında verilen achıqlamaları qarşılaşdıranda, Güney Azerbaycan haqqında verilen bilgi ve achıqlamalar utancverici, skandal ve iftizahdır. Bele bir achiqlama yalnız ve yalnız türk xalqı ve güney azerbaycanin düşmenleri terefinden hazirlanmiş ola biler. Orada türk xalqı ve Güney Azerbaycanin milli demokratik mucadilesi tamamen görümezlikden gelinib, tehrif edilib ve butunukle paniranist bir zehniyyetle achıqlanıbdır.
Türk xalqı ve Güney Azerbaycanin milli demokratik mücadilesi telafisi son derece cetin olan ağır ziyanlar getirecek bu durumu yaradanlar, başda GAMOH olmaqla tez ya gec türk xalqina hesab vermelidirler:
1.Kürdüstan bölümunde bu xalqin adi, “Kurd” olaraq gecir, Güney Azerbaycan bölümünde türk xalqinin adi “Azeri” olaraq gecir.
2. Kürdüstan bölümunde, Mahabad Cumhuriyyetinden (Republic of Mahabad (Kurdistan) danişilir, Azerbaycan bölümunde ne Qacar türk dövletinin yixlilişi ne de Azerbaycan milli hökumetinin adları bele cekilmir.
3. Kürdüstan bölümunde kürd xalqının muxtariyyet ve özünü yönetme haqqından (autonomy and self-rule) danışılır, Azerbaycan bölümünde bunlardan eser yox, yerine İranın demokratuikleşmeye kecidinden (transition towards democracy in Iran) danışılır.
4. Kürdüstan bölümunde kürdlerin milli haqlarindan (national rights) danişilir. Azerbaycan bölümunde azerilerin azliq haqlarindan danişilir. Kürdleri bir millet, azerileri ise İranda yaşayan bir azlıq olaraq (minority community living within Iran) gösterir.
5. Kürdüstan bölümunde doğru olaraq hec bir siyasi teşkilatı kürd xalqının temsilcisi gostermir, IKDPsin kürd xalqının haqları uğurunda calişdıgını söyleyir, (DPIK works) Güney Azerbaycan bölümunde ise yanlışlıqla SANAM (GAMOH)u Güney Azerbaycanin temsilcisi olaraq (SANAM represents its Azeri population) gösterir.
6. Kürdüstan bölümünde kürdlerin İranda sistematik bir şekilde basqı altında tutulduğundan behs edilirse (systematically repressed). Güney Aazerbaycan bölümunde türk xalqının basqı altında tutuldugundan soz edilmir ve tekce yaşadığı qoşullarin yaxşılaşdırılması (improving the conditions) istenilir.
7- Kürdüstan bölümunde, federal ve demokratik bir İran (Federal and Democratic Iran) istenildiyinden söz edilir. Güney Azerbaycan bölümünde ne federalizm ne demokratikleşmeden söz edilmir, tekce İrana demokratiyanın gelmesinden (democracy in Iran) danişilir.
8. Kürdüstan bölümünde, Iranın kürdüstan Mahabad Cumhuriyetini ilhaq (ve dolayisi ile işqal) etdiyi soylenir. Güney Azerbaycan bölümunde ise Azerbaycan milli Hokumeti torpaqlarinin ilhaq ya da işğal edildiyinden söz edilmir.
TURKUN TURKDEN BASQA DOSTU YOXDUR!
__________________
|