[KOCATÜRK]

Abideler tam olarak Baykal Gölü'nün güneyinde, Şimdiki Moğolistan topraklarında, Göktürk Devletinin Merkezi Ötüken şehrinin yakınlarındadır. 3 Tanedir. Bunlar II. Göktürk ( Ya da Kutluk ) devletinin hükümdarları olan Bilge Kağan, kardeşi Kül Tigin ve hem devletin kuruluşunda çok emeği geçen hem de bu iki kardeşe vezirlik eden bilge Tonyukuk adlarına dikilmiştir. Abidelerin yazarı gene Göktürk Prenslerinden olan Yoluğ ( Yuluğ ) Tigindir.
Bunların aynı zamanda yapılmadığı ilkinin 730 yılında Tonyukuk adına, ikincisinin 732 yılında Bilge Kağan tarafından düşmanla savaşırken kahramanca ölen kardeşi Kül Tigin adına, üçüncünün de 735 yılında Bilge Kağan adına dikildiği anlaşılmıştır.
Bunların içinde en temiz ve iyi durumda olanı olanı Kül Tigin abidesidir.
Abideler 3,75 metre olup yukarıdan aşağıya doğru kalınlaşır. Tepede genişlikleri yaklaşık 1,22 metre, tabanda ise 1,32 metredir. Abidelerin yakınlarında bir çok heykel vardır. Bilhassa az ileride bulunan Kül Tigin heykeli çok tipikitir.
Cümleler kısa, kesik ve mana yüklüdür. Herhangi bir kelime çıkarılıp eklendiğinde cümlenin dengesi derhal bozulur.

Abideler ve üzerindeki metinlerle ilgili olarak aşağıdaki linkleri tavsiye edebilirim.

http://egitim.selcuk.edu.tr/turkdili/orhun/info.htm

http://www.dilimiz.com/belgeler/TDindex.htm