[Tolunay]

SAV-1:


‘’Zayıf boğa ve semiz boğa arkada(muhtemel uzakta) tekme atsa semiz boğa, zayıf boğa olduğu bilinmez imiş derler.’’

Bu sav, Yazıt’ın altıncı satırında yer almaktadır.Kaynağı da beşinci satırdaki olaylara dayanmaktadır.İstikall bayrağını kaldırmış olan İletriş Şad’a iltihak eden Bilge Tonyukuk, gelişen olaylar içinde ve İlteriş Şad’ın yanında kendi kişisel durumunu ve yerini belirtmek için bu savı kullanmıştır. Beşinci satırda şöyle der:
‘’Katıl, dedi. Katılanların biri de bendim. Bilge Tonyukuk, hakanımı ilerleteyim mi, iteyim mi, dedim, düşündüm.’’
‘’Zayıf boğa ve semiz boğa arkada tekme atsa, semiz boğa, zayıf boga olduğunu bilemezmiş, diye düşündüm’’

Bilge Tonyukuk, düşünme eyleminden sonra; ‘’Hakanımı ilerleteyim mi, iteyim mi’’ yargısıyla şöyle der: ‘’Tanrı bilgi verdiği için bizzat kağan kıldım.’’
Bu ifadeler gösteriyor ki, Gök Türk devletinin kuruluş temelini atan İlteriş Kağan’la birlikte çalışan Bilge Tonyukuk, Kağan’la beraber bu kuruluşta birinci derecede görev yapmış ve başarı göstermiştir. Kağan, Bilge Tonyukuk’u güçlü ve becerikli görerek, ona vezirlik yetkisini ve makamını teklif etmiştir.Bu teklif üzerine Bilge Tonyukuk böyle bir görevi kabul edip etmemenin sonuçları üzerinde düşünmüş tür. Savdan önce ve sonra kullandığı ‘’böylece düşündüm’’ ifadesi bizi bu yargıya götürmektedir. Savda belirtilen semiz boğa ve zayıf boğa, düşman anlamına gelmektedir.Fakat, bu düşman sınırlarının dışında da olabilir, İl dahilinde de olabilir.Bilge Tonyukuk, girişilen büyük mücadeledede daha etkili ve gelişecek olaylara daha yakın olabilmek için, ikinci veya üçüncü derecede bir kişi olmaktansa, birinci derecede bir yetkili kişi olarak, vezirliği kabul etmenin gerekli olduğu sonucuna vararak, bu konudaki düşüncesini bu sav ile ifade etmiş oluyor…