Yenigün üzerine bir yazı, ancak yazarını bilmiyorum. İşine yarayabilir.
İndir
Yazının başlangıç bölümü:
YENİ GÜN (NEVRUZ)
Yeni gün, Kuzey Yarı Küre’de, daha çok 50. enlem ile 20. enlem arasındaki ülkelerde yaşayan değişik topluluklar arasında, 21, 22, 23 mart günlerinden birinde kutlanan bir bayram günüdür. Daha çok gece ile gündüzün birbirine eşit olduğu 21 martta kutlanmaktadır. Bu bayram bu ülkelerin kimilerinde bir, kimilerinde yedi, kimilerinde de on üç gün sürmektedir.
Türk topluluklarından Ortalık Asya Türkleri arasında Türkçe olarak Kazak Türkçe’sinde: Jaña Kün, Ulıstın Ulı Künï, Jıl Bası(Yıl başı);
Kırgız Türkçe’sinde: Cañı Kün; Özbek Türkçe’sinde: Yängï Kün.. gibi adlarla kutlanır. Türk topluluklarında ayrıca Türkçe sözdizimi ile, ancak Farsça “Nevrûz” sözcüğünden: Nevrûz, Newrûz, Nawrız, Nävruz, Sultan Navrız.. gibi adlarla da anılmaktadır.
Türk topluluklarında bu sözcüğün Farsça olarak da anılması bu sözcük gibi öteki Farsça sözcüklerin Türkçe karşılıkları olmasına karşılık bu yöreye gelen Fars mollaları ile alvercilerinin Farsça konuşmayı, Farsça sözcüklerin benimsenmesini dinin bir gereğiymiş gibi benimsetmeleri yüzündendir.
Farsça ile Farsça’nın değişik lehçelerini konuşan Tacik, Belüç, Dari.. gibi birkaç milyonluk topluluklarla Güney Afganistan’ın yerli halkı Peştunlarda: Nevrûz / nevroz / newroz / navrûz / navrız.. gibi Farsça “nevruz” sözcüğü ile bu sözcüğün türemeleri olan sözcüklerle de adlandırılmaktadır. Nevrûz, Farsça nev(yeni) ile rûz(gün) sözcüklerinden türemiş olmasına karşılık Türkçe’nin sözdizimine göre türemiş bir sözcüktür.
Kazakistan’da Türkçe “Jaña Kün”, “Ulıstın Ulı Künï” ile “Jıl Bası” da denilmekte, Farsça Nevrûz’dan, “Nawrız” da kullanılmaktadır. Kırgızistan’da Türkçe “Cañı Kün” de denilmekte Farsça Nevrûz’dan dönüşmüş “Nooruz” daha sıklıkla kullanılmaktadır. Özbekistan’da Türkçe “Yängï Kün” sözcüğü Sovyet Rus politikasının Özbek Türklerini öbür Türk topluluklarından koparıp Tacik-Fars dili ile kültürüne yaklaştırma politikası sonucu daha seyrek olarak kullanılmakta, buna karşılık Farsça “Nävrûz” sözcüğü yaygın bir biçimde, sıklıkla kullanılmaktadır.
Moskova’nın batısından, Ural ardıcıl dağlarına(sıradağlarına), Urallardan Japon Denizine değin, yaklaşık 10 milyon kilometrekarelik geniş alanda yaşamakta olan Çuvaş, Kreyşin(Hıristiyan Tatar Türkleri), Kazan Tatarı, Barnaba, Tobol, Telengut, Selengut, Şor, Altay, Tuva, Hakas, Saka(Yakut).. Türkleri başta olmak üzere, bu bölgedeki otuz sekiz(38) ayrı Türk topluluğu arasında Yengi Kün, Yängi Kün, Uluk Küñ, Uluğ Kün, Uluğ Quñ, Çağan.. adlarıyla anılmakta, mart ayının 23’ünde kutlanmaktadır..