Ali Suavi hakkında...

[Türkçü Çeri]

A. Tekin Kutlu tarafından yazılmış, Nokta Yayıncılık tarafından basılmış, II. Abdülhamid isimli kitabı okudum. Kitapta Jön Türkler hakkındaki bölümde Ali Suavi kısmı dikkatimi çekti. "Davutpaşa İskele Rüştiyesi'nde birkaç sene okuyan Suavi, medrese tahsili görmemiş olup, cami dersleriyle kalmıştı. Bu sebeple daha sonraları cami vaizliği yaptığı dönemlerde halkın diliyle ve çok kere de mantığıyla konuşmuştu. Suavi, Sami Paşa'nın maarif nazırlığı sırasında girdiği imtihanda başarı göstererek, Bursa Rüştiyesi'ne öğretmen olarak tayin edildi. Ancak ahlaki düşüklüğü dolayısıyla hakkında yapılan şikayetler artınca, bir sene sonra Bursa'dan ayrılmak mecburiyetinde kaldı.""Ali Suavi daima ön safta bulunmak isteyen, övülmeyi seven, yalan söylemekten çekinmeyen ve dostluğuna güvenilmeyen bir kişiliğe sahipti. Onun bu şahsiyetini iyi değerlendiren İngilizler, kendisini istedikleri biçimde yetiştirmişler ve kullanmışlardır."Buralarda Ali Suavi'nin kişiliğinden olumsuz bahsedilmiş."Diğer taraftan klasik medrese tahsili bile görmeyen Suavi, belli çevrelerce muhaddis ve hatta müctehid gibi gösterilmeye çalışılmıştır. Suavi, DİNDE REFORM YAPMAK GEREKTİĞİNİ, HUTBENİN HER MİLLETİN KENDİ DİLİNDE OKUNMASINI ISRARLA SAVUNMUŞTUR."Şimdi dikkatimi çeken esas kısım burası.Türkçülük akımının ilk eylemcisi olarak kabul edilen Ali Suavi (Çırağan baskını) hakkında otağdaki düşünceleri merak ediyorum. Saygılarımla..

[IRKÇI]

Atsız Ata "En Sinsi Tehlike" adlı makalesinde Ali Suavi'yi över ve Çırağan baskınının Türkçülük adına yapılmış bir hareket olduğunu ifade eder. Fakat "3 Mayıs 1944" adlı makalesinde de bu baskının Türkçülük ile ilgisi olmadığını belirtir. Amacım Atsız Ata'yı çelişkili fikirler beyan eden bir kişi gibi göstermek değildir ama işin doğrusu Ali Suavi hakkında tereddütte kalmış olmalı çünkü bu şahıs son derece karmaşık bir tiptir.

Şahsî kanaatimce; bir İngiliz kadın ile evlenen, hacca giden, camiide vaizlik yapan ve İngilizler ile pek içli dışlı olan (İngiliz ajanı olduğu ve İngilizler'in isteği üzerine Abdülhamid'i tahttan indirmeye çalıştığı rivayet edilir) Ali Suavi Türkçü değildir... İngiliz ajanı olup olmadığını bilemem fakat yabancı soydan bir kadın ile evlenip melez çocuklar peydahladığı ve islamî yönü ağır bastığı için Türkçü olmadığını düşünüyorum. Vakti zamanında birkaç makalesini ve bir kitabını okudum; Türkçü olduğunu gösteren tek bir cümleye bile rastlamadım. Edebî yeteneği bulunmayan, batı hayranı, sığ fikirli bir kişi olduğunu rahatça söyleyebilirim.

(Namık Kemâl Ali Suavi'yi "cahil bir şarlatan" diye tanımlar.)