AZERBAYCANIN BOYUK EDIBI HUSEYN CAVIDIN SIIRLERI!

[Cx GOKTURK Cx]

HERB VE FELAKET 1

Anadolu herbzedelerine yardım münasibetile

Uçar, uçar, yene ruhum diyari-hüzne qoşar;
Uzaq, uzaq, çox uzaq bir mühit içinde yaşar.
Soğuq, soğuq!.. Gece keçmiş, bütün cihan susmuş,
Uzaqda inliyor ancaq zavallı bir bayquş.
Gözümden uyqu çekilmiş de çarpıyor qelbim,
Nedense bilmiyorum, ah, xeyli müzteribim.
Önümde dalğalanır teyfler, qızıl qanlar,
Başımda patlıyor ateşli, sisli vulkanlar.
Tecessüm etmede qarşımda bir cihani-elem,
Dönüb de tersine guya yanar bütün alem.
Yığın-yığın beşeriyyet ölümle penceleşir,
Fedayi-nefs ederek haq üçün qoşar, güleşir.
Yakar, yıkar, ezilir, mehv olur, basar, basılır,
Veten yolunda ölür, öldürür, asar, asılır.
O top, tüfeng, o qılıclar, zeherli qumbaralar,
Ne ister, ah, niçin böyle gürleyib parlar!?.
Nedir şu qehrü felaket? Nedir bu qehtü qela?
Nedir şu kinü edavet, nedir bu derdü bela?
Aman, ne menzere! Duyduqca sarsılır vicdan.
Ne dehşet, ah!.. Düşündükce çıldırır insan.
Temeddünün sonu vehşetmidir, nedir ecaba?..
Xayır, xayır... ne diyor baq ricali-bezmara;
Siyaset erleri gür-gür gürüldiyor her an,
Böyük seadet umar hep şu qanlı fırtınadan.
Bütün şu velvele onlarca bir beşaretdir,
Yarınki bayramı tebrik için işaretdir.
“Böyük, küçük, qara, ağ, hep xristian, islam,
Şeherli, köylü, maarifperest, cahili-tam.
Bütün beşer ne hüquq istiyorsa, hep alacaq;
Qevi zeif ile bir yerde kamran olacaq...”
Demek ki, qalmayacaq zülmden cihanda nişan...
Aman,ne tatlı bir efsane, hem ne süslü yalan!
evet, bu neşeli, hem şairane bir xülya,
Xeyale, hisse pek uyğun, sevimli bir röya...
Bu tatlı hiss ile hep enbiya, bütün ürefa,
Fünuni-felsefeden zevq alan böyük üdeba,
Zeif için didinib, çırpınıb yorulmuşlar,
Feqet neticede hep eski halı bulmuşlar.
Qucaq-qucaq edilen tatlı vedler pek çox;
Saqın inanma! Yalan... Yoq, zeif için haq yoq!..
İnanma! Aciz için yoq hüquq, inanma xayır,
Cihanda haq da, heqiqet de hepsi qüvvetdir



HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

HERB VE FELAKET 2

Anadolu herbzedelerine yardım münasibetile

Bir zamanlar şerefli Turanın,
O cihani ğiryui qavğanın
Qehreman, bir güzide evladı,
Türklerin anlı-şanlı ecdadı,
Saldırıb titretirdi yer yüzünü,
Hökm eder, dinletirdi her sözünü,
Ne zaman kişneseydi türkün atı,
Qırılırdı bir ölkenin qanatı.
Hep krallar, prensler, xanlar,
Ulu şahlar, kibirli xaqanlar,
Papalar, hep xelifeler her gün,
Diz çökerlerdi türke qarşı bütün.
Çünki parlardı erlerin qılıcı,
Hepsi qartal kibiydi saldırıcı.
Hepsi bir zevq alırdı qüvvetden,
Ululuqdan, müzefferiyyetden.
Bunu gördükde qomşu devletler,
Memleketler, zavallı milletler,
Hep boyun bükdü, türke yalvardı,
Merhemet gördü... canı qurtardı.
Sonra lakin bu merhemet, bu aman,
İşte tarix!.. Türke verdi ziyan.
Qavrulub eski sızlayan yaralar,
Fışqırıb durdu odlu qumbaralar.
Merhemetkarı merhemetle degil,
Qehrü şiddetle qıldılar tenkil.
Böyle dehşetli, qanlı menzereler,
Her zaman eylemekde celbi-nezer.
İşte bir levhe! Görmek istersen,
Baq da gör!.. Ah bir baqıb görsen?!
O şehametli türkün evladı,
Şimdi topraq yiyor da, feryadı
Çıqmış eflake, hep yanar, sızlar.
İşte baq! Yavrular, xanım qızlar
Titriyor penceyi-felaketde,
Hep ölüm qarşısında, zilletde...
Hepsi avare, hepsi ac-çılpaq,
Hepsi biçare... Baq, gözünden iraq?!
Hepsi qan ağlıyor da zaru-zebun
Hepsi qardaşca bir nigah arıyor,
Bir kömek, bir penahgah arıyor.
Dinleyen kim... feqet o feryadı?
Avutan kim... o qelbi-naşadı?
Ne felaket bu, hem nasıl müdhiş!?
Ah, ölüm en böyük seadet imiş...


HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

HERB VE FELAKET 3

Anadolu herbzedelerine yardım münasibetile


Arqadaş, yoldaş! Ey vetendaş, oyan!
Yatma artıq, yeter... Deyişdi zaman;
Sıyrılır, bax, yavaş-yavaş zülmet,
Barı dan yıldızından al ibret!
Ne diyor baq o penbe çöhreli nur?
Seher olmuş, demek güneş doğuyor.
Azacıq varsa hissü vicdanın,
Qalq, oyan! Sönmemişse imanın.
Qalq, oyan! Gör ne fikre xadimsin?
Kimlerin oğlusan? Nesin? Kimsin?
Sürünüb durma böyle, bir yüksel!
Bir düşün, gör beş-altı esr evvel
Ne idin? Şimdi nerdesin? Bu ne yes?
ecaba, yoqmu sende izzeti-nefs?
Bir qeder serxoş oldun, işte yeter,
Diksinib bir ayıl da gör ne xeber!?
Adem evladı qol-qanad açaraq,
Çarpışır yerde, göyde od saçaraq.
Yetişir, haydı zefi, eczi buraq!
Qan, alev püsküren mühitine baq!
Baq da bir an tesevvür et yarını,
Daha süretle at adımlarını!
Kim baqıb dursa, bil ki, qeyb edecek,
Ayaq altında mehv olub gedecek...
Sürüsünden kenar olan qoyunu
Canavar parçalar görüb de bunu.
Dona qalmaqda varmı bir mena?
Bunca zillet yetişmiyormu sana!?
Çoq ezildin, yeter, er oğlu er ol!
Çırpınıb çareyi-xilas ara, bul!
Qoşaraq nura, cehli et pamal!
Hep senindir şeref, ümid, iqbal.
Şaşırıb durma böyle... Bir aydın
İdeal arqasınca qoş, çırpın!
İdealsız nicat ümidi-mehal...
“İttihad!” İşte en böyük ideal!
Seni qurtarsa, qurtarır birlik,
Çünki birlikdedir feqet dirlik!..

Kanuni-evvel 1916


HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

TURK ESIRLERI


Erkek, qadın, esger, çocuq, ixtiyar
— esir — deye, minlerce Türk övladı:
İssız bir adanın qoynunda sızlar,
Sorulmaz derdi, duyulmaz feryadı.

İşte kinli bir mezarlıq ki her gün
Yığın-yığın insan udar da, doymaz;
Sağlam vücudlar bele düşgün, ölgün,
Ümidsiz bir heykelden ferq olunmaz.

Gülümserler, feqet hep gözlerinde
İntiqamlı şimşekler çaxar, durur.
Çırpınırlar, solmuş benizlerinde
Bir çox gizli, sönük emeller uyur.

Yalnız soyuq, yağmur, boran, fırtına
Oxşar durur bu mehzun könülleri;
Üryanlıq, xestelik, aclıq bir yana,
Susuzluqdan hep qurumuş dilleri.

Amansız qartalın vehşi dırnağı
Mesum yavruları didib parçalar.
İşte edalet! İlanlar yatağı
İnsanlara mesken verilmiş qerar.

Nerde o serxoşlar ki hep “qardaşlıq,
Birlik, beraberlik” deye sayıqlar.
İşte bir vehşet ki, çekilmez artıq,
Dost deyil, düşmen bele görse ağlar.

Ey Türk eli! Ey milyonlar ölkesi!
Saqın duyma nedir bu hal, bu dehşet;
Titretmesin seni bu qardaş sesi,
Korluq, sağırlıq o da bir seadet!...


HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

MENIM TANRIM

Her qulun cahanda bir penahı var,
Her ehli-halın bir qiblegahı var,
Her kesin bir eşqi, bir allahı var,
Menim tanrım gözellikdir, sevgidir.

Gözel sevimlidir, cellad olsa da,
Sevgi xoşdur, sonu feryad olsa da,
Uğrunda menliyim berbad olsa da,
Son dildarım gözellikdir, sevgidir.

Gözelsiz bir gülşen zindane benzer,
Sevgisiz bir başda eqrebler gezer,
Ne görsem, hanki bezme etsem güzer,
Hep duyduğum gözellikdir, sevgidir.


HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

SERQ KADINI

Men ne idim? Şerqin ezilmiş qadını!
(Bir az sükut...)
Men ne idim? Uf, onu heç sormayınız!
Varlığım bir quru heç!

Keçmişin en qaba, en vicdansız,
Kirli dırnaqları qehr etdi meni.
Görmedim gün işığı;
Doğduğum günden — evet — tarixin
Paslı zencirleri inletdi meni.

Her terefden qara bir mövhumat
Perdeler çekdi hemen gözlerime...
Qoparırken feryad,
Etdi qanun ile din istehza
Menim öksüzce qırıq sözlerime.

Yox, yalan söyledim, aldanmayınız;
Vardı bir çox tapınanlar da mana
Çünki pek dilber idim,
Süslü kaşanelerin qoynunda,
Meni sarmışdı ipekler, tüller...
Ağlayırdım gülerek,
Alışıb mehbese, altun qefese,
Söndürürdüm qaba şehvetleri men...
“Pek gözelsen” — qaniçen sultanlar
Meni eylence yapar,
Çox zamanlar da bağışlar birine,
“en nefis işveli bir qüvve” — deye.
Oh, ne miskince heyat!?
Yeri geldikce atarlar Nile,
Yaxud ateşkedeye...

Duyğusuz tanrıya qurban olaraq,
Kül olurdum yanaraq, qıvrılaraq.
Daha dehşetli bela, — çirkin isen, —
Atacaqlar derhal
Bir çuxur, bir quyuya, bir kanala.
Yapsalar her qabalıq, alçaqlıq,
Baş eyerdim susaraq of demeden...
Bir zamanlar men, evet, bir heç idim,
Qismetim sille, dayaq, könlüm esir,
Bir böcekden de heqir.

İmdi lakin o tikenlerden uzaq —
Gülerek, oynayaraq,
Yaşamaq zövqünü duymaqdayım ancaq, ancaq...
Yox, men artıq sürünen heç deyilim,
Parçalanmış da qaranlıqdan hörülmüş
kefenim,
Gemirilmez beynim.
İşte en şanlı üfüqlerde uçan
Şerqin azade, güler bir qızıyam;
Uca heşmetli fezalardan aşan
Penbe bir yıldızıyam!..



HUSEYN CAVID

NE MUTLU TURKUM DIYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

BENIM TANRIM




Ben bir zaman özüm-özümden uzakdım,
Dün bir ışık buldum ruhuma takdım.
Bütün eski tanrıları burakdım,
Şimdi artık bir tanrım var- güzellik!

Bütün eski tanrılara darıldım,
Hep mecazi sevgilerden yoruldum.
Bir hekikat buldum, ona vuruldum,
Dünyada bir şüarım var-güzellik!

Okşa beni, yeni tanrım, sevindir,
Artık fikrim, ruhum, duyğum senindir!
Çık könlümden, eski dünya, sonundur,
Çünki yeni bir yarım var-güzellik!



HUSEYN CAVID


NE MUTLU TURKUM DEYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

EY DAN ULDUZU


Karanlık gecede seni gözleyib
Durmakdan yoruldum, ey dan ulduzu!
Uzak üfüklere göz gezdirmekden
Az kala kor oldum, ey dan ulduzu!

Öksüz taleyim tek gec kaldın, neden,
Karvankıran doğdu, görünmedin sen.
Benzetdim, yanıldım, könül verdim ben
Bilmeden vuruldum, ey dan ulduzu!

Arkanca koşdum sonsuz bir yola
Her adımda tuş gelince bir kola
Karanlıkda çok bakındım sağ-sola,
Her yana buruldum, ey dan ulduzu!

Büsbütün yorulub gücden gülerken
Bir ulduz parladı uzak üfükden.
Bu görünen sendin, artık geldin sen,
Akır seni buldum, ey dan ulduzu!


CEFER CABBARLI


NE MUTLU TURKUM DEYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

ŞARKI


Tarihlerde öksüz gibi göründük,
Yıllar boyu karalara büründük.
Yeter artık ayaklarda süründük,
Kalk, kalk, kalk, düşkün dünya!

Tarih cellad, kan içmekdenyorulmaz.
Terpenişsiz kara zencir kırılmaz.
Yazık, artık bu derde durulmaz,
Kalk, kalk, kalk, düşkün dünya!

Koy kırılsın artık cellad bıçağı,
Koy uçurulsun olüm ve kan ocağı.
Dünya olsun azad ana kucağı,
Kalk, kalk, kalk, düşkün dünya!

Her bir kanun azadlığa bir yağı,
İnsan oğlu olmuş insan tapdağı.
Silkin, uçsun köleliğin toprağı,
Kalk, kalk, kalk, düşkün dünya!

CEFER CABBARLI


NE MUTLU TURKUM DEYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!

[Cx GOKTURK Cx]

MEHKUM SERQE


Ey Şerk, senin üstünde cahan çarpışıyorken,
Alem seni bölmekle seadet bölüşüyorken,
Evladın esaretde, yazık, can çekişiyorken,
Hala da sükut etmedesen, ey evi berbad,
Kimden, acaba, ummadasan derdine imdad?

Pahib gibi kovğayi, hayata havesin yok;
Terpenmedesin gölge tek, ama nefesin yok;
Mahbesdesin, amma ki, temirden kafesin yok;
Zencirini kırmaz ne terehüm, ne de feryat;
Asr şimdi temir devri, barıt devridir, heyhat!

Dünyanı esir eyler iken bir ovuc altın;
Her millet öz azadeliyin kurşuna medyun;
Asrın sözü top, hakk sözü top, tranrısı kurşun;
Acizliye kalsan, eden olmaz seni azad,
Her gün sene sahib olacak yeni bir cellad!

Dönder güneşi ateşe, saç Gerbe, Şimale!
Topla ne gücün varsa, giriş keti cidale!
Ya hakkını al, ya ebedi ol, lamehale...
Koy gülleri ya kan sulasın, yahud adalet,
Koy ya beşeriyet yaşasın, yahud esaret!


CEFER CABBARLI


NE MUTLU TURKUM DEYENE,
TURK IRKI SAGOLSUN!