« Kök Börü oyunu »

[Süyünbike]

Ata sporu « Kök Börü oyunu »...

“Kök Kurt” anlamına gelen « Kök Börü » oyununun kökleri Altay dağlarında oldukça eski tarihlere dayanmaktadır.

« Efsaneye göre kanlı bir savaşta Türkleri büyük bir yenilgi alır ve düşman galip geldikten sonra halkın tümünü yok etme yoluna gitmiş ve bir zamanlar çok nüfus ve nüfuzlu devletin gerisinde yalnızca bir erkek çocuğu hayatta kalmayı başarır, daha doğrusu yazgısı tarafından bu sağlanır. Tek başına yaşam mücadelesi bile veremeyecek güç ve yaşta öksüz kalan bu çocuğa bir dişi kurt sahip çıkarak anası gibi korur ve büyütür, besler ve avcı olması için yetiştirir.

Bu dişi kurdun adı ise Aşina idi. İşte Aşina soyu Türklerde başlangıcını, tarihle efsanenin karışık olduğu bu dönemden alır. »


Oyunun adı olan Kök Börü de adından da anlaşılacağı üzere o dönemden beri Türklerin geleneksel bir ata sporu haline gelir....

Atlı spor oyunlarından Türkistan sahasında (Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Karakalpakistan, vd) yaygın olmanın yanında Türk kültürüne komşu kültürlerde de görülen ve beyge, gökpar, gökbar, gökböri gibi adlarla adlandırılan atlı spordur.

Dolu dizgin koşan atlar ve onları ustalıkla yöneten biniciler, izleyenleri büyü etkisi altına alan ve atalarımız tarafından kültürel miras olarak tanımlanabilecek bir spor oyunu bağlamında belki de artık tüm dünyaya tanınan ve Orta Asya bölgesinde daha Emir Timur döneminde oynanan Polo oyununu biçim olarak andırmaktadır. Yalnızca bu oyunda değneğin yerine oyuncuların kolları, topun yerine ise “keçi” anlamına gelen “içki” yada « eşki » olarak tanımlanan keçi postu kullanılmaktadır. Kimi zaman bu adın “ulak” olarak da geçtiği bilinmektedir.

Çeşitli adlarla adlandırılan Gökböri oyunu, katılımcı sayısının sınırlanmadığı ve herkesin katılmakta serbest olduğu bir spordur. Bozkır hayatının ifadesi olarak görülen ve gökpar çekmek (Kökpar tartu) veya kökböri çekmek (kökböri tartu) de denilen oyun, başlamadan önce, katılımcılar, geniş ve düz bir alanda, belirlenen çizgide sıralanarak dururlar. Atlıların durduğu yerden 50-60m uzağa, başı kesilmiş bir kuzu veya oğlak bırakılır. Oyunun başlama işaretiyle birlikte, atlılar, yerdeki kuzu veya oğlağı alıp, çıkış noktasına gelmeye çalışırlar.

Beyge oyunun oynanacağı 4-5 kilometrelik alanı dolaşarak gelen atlılar, kuzu/oğlağa sahip olmaya çalışır. Çıkış noktasına kökparı getiren oyuncu, konan armağanı almaya hak kazanır.
Kökpar oyunu, takım halinde de oynanmaktadır. Takım halinde oynanan oyunda, takım arkadaşları arasındaki yardımlaşma söz konusudur. (Tötenaev 1994: 9,105) Gökpar/gökböri oyununun, savaş tekniği ile ilgili olduğu ve başı kesilmiş kuzu veya oğlağın, oyuncular tarafından hedefe taşınması da, kutsallık atfedilen "Gök Yeleli Kurt/Bozkurt" ve kurdun avına saldırması ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır. (Çınar 1999: 454)

, “Kök Börü” oyununda oyuncuların yetenekleri kadar atların marifetleri de önem arz etmektedir. Hatta atlar bu oyun için özel olarak yetiştirilir. Örneğin, Kırgız ülkesinde atlar tamamen bu amaçla uzun terbiye dönemine tabi tutulmakta ve onlara bu oyun esnasında özel hareketler öğretilmektedir. Ayrıca bu oyun için özel olarak yetiştirilen atlar, üzerlerinde bulunan oyuncuların en ufak hareketlerini hisseder ve ona göre davranacak düzeye gelir. Yani, oyun esnasında atla oyuncu bir anlamda bir bütünlük, bir uyum içerisinde hareket eder. Her ikisinin de amacı kendi takımına zafer getirmektir.