KÜRSAD

[Safkan_Türk_Kizi]

Kürþad

Kürþad, 621 senesinde Çinli eþi Ý-çing Katun tarafýndan zehirlenerek öldürülen Doðu Göktürk Devleti kaðaný Çuluk Kaðan'ýn küçük oðludur. Çuluk Kaðan'ýn ölümünden sonra kardeþi Baðatur Þad, Kara Kaðan adýný alarak hükümdar oldu ve aðabeyinin Çinli eþi ile evlenerek Ötüken'deki Türkler arasýnda huzursuzluða yol açtý... Bir tarafta Çinliler, diðer yanda da Sýrtarduþ Bayurku, Dokuz Oðuz, Uygur gibi Türk boylarýnýn Göktürklere baþkaldýrýp savaþmalarý ve ayrýca Ý-çing Katun'un Ötüken'de esir durumda yaþayan Çinli azýnlýða destek çýkarak bunlarýn zenginleþmesini saðlamasý sayesinde giderek zayýflayan ve kýtlýk tehlikesiyle karþý karþýya kalan Türkler, 629 senesinde Çinlilerle yaptýklarý savaþta tuzaða düþerek yenilince Doðu Göktürk Devleti yýkýldý. Baþta Kara Kaðan ve Kürþad olmak üzere binlerce Göktürk Çinlilere esir düþerek Çin'in baþkenti Siganfu'ya götürüldüler ve orada kendilerine tahsis edilen bölgede yaþamaya mecbur edildiler. Türkleri asimile edebilmek amacýyla Göktürk soylularýný hassa ordusunda subay olarak görevlendiren Çinlilerin bu taktiði bir iþe yaramamýþ, Türkler baðýmsýzlýklarýna kavuþup yeniden devlet kurmak amacýyla fýrsat kollamaya baþlamýþlardýr. Kürþad da Çin hükümdarýnýn ordusunda subay durumundadýr fakat kýlýcýný milletinin özgürlüðü için çekeceði günü beklemektedir. Esaretin beþinci yýlýnda Kara Kaðan kahrýndan ölür. Esaretin onuncu yýlýnda, yani 639 senesinde, Bozkurt soyunun en büyüðü konumundaki Kürþad durumun iyice kötüye gittiðini görerek kýrk çerisi ile birlikte ihtilal yapmaya karar verir. Geceleri kýlýk deðiþtirerek Siganfu sokaklarýnda tek baþýna dolaþma adeti olan Çin hükümdarý Tay-tsung'u yakalayarak rehin almaya ve bu sayede Çin sarayýna girerek orada bulunan Kürþad'ýn aðabeyinin oðlu Urku Tigin'i kurtarýp, toplayabildikleri kadar Türk ile birlikte Ötüken'e giderek tekrar devlet kurmaya, Urku Tigin'i de kaðan ilan etmeye karar verirler. Bu uðraþta baþarýlý olurlarsa budun kurtulacak, baþaramazlarsa da dökülecek kanlarý geride kalanlara ödevlerini hatýrlatacaktýr. Fakat ihtilal için harekete geçtikleri gece saðanak halinde yaðan yaðmur yüzünden Çin hükümdarý sarayýndan dýþarý çýkmaz. Ýhtilali ertelemenin sakýncalý olacaðýný düþünen Kürþad, kýrk çerisiyle birlikte Çin sarayýna yürür, amacý sarayý basarak hükümdarý esir almaktýr. Bardaktan boþanýrcasýna yaðan yaðmurun altýnda yüce dileðe doðru yürüyen kýrkbir Türk yiðidi sarayýn kapýsýna vardýklarý anda cenk baþlar. Yüzlerce Çinli askeri öldürürler ama binlercesi üzerlerine saldýrmaya devam eder. Göktürklerin bir kýsmý sarayýn içinde savaþýrken þehit olur, sað kalanlar ise Kür Þad'ýn önderliðinde saraydan çýkarak Vey ýrmaðýna doðru ilerlerler, niyetleri ýrmaðý geçerek Ötüken'e doðru at koþturmaktýr. Ama saðanak halinde yaðan yaðmur yüzünden yükselen sular köprüyü sürükleyip götürdüðü için karþýya geçemezler ve peþlerinden gelen Çin ordusu ile son kez cenke tutuþurlar. Binlerce Çinli askere karþý savaþan bir avuç Türk yiðidi peþ peþe uçmaða varýrlar. Sadece Kürþad sað kalmýþtýr, tek baþýna Çin hükümdarlýðýna karþý savaþmaktadýr. En sonunda O da þehit olur fakat elinde kýlýcýyla atýnýn üzerinde durmaktadýr, öldüðü halde yere düþmemiþtir... Kürþad ölmüþ fakat yenilmemiþtir...

Kürþad ve kýrk çerisinin yaptýklarý ihtilalden sonra korkuya kapýlan Çinliler, Siganfu'daki bütün esir Göktürkleri mecburen serbest býrakýrlar. Göktürkler kýrküç yýl boyunca daðýnýk bir þekilde yaþarlar, bazý Göktürk soylularý yeniden devlet kurma giriþiminde bulunsalar dahi baþarýlý olamazlar... Fakat 682 senesinde Bozkurt baþlý sancak tekrar kaldýrýlýr ve Kutluk Þad (Ýlteriþ Kaðan) ile Bilge Tonyukuk Ýkinci Göktürk Devleti'ni kurarlar...