TABGAÇLAR

[Mengü]

TABGAÇLAR

Atilla’nın Macaristan’da oturduğu dönemde Türklerin bir kolu olan Tabgaçlar güneye Çin’e doğru yönelmişlerdi. 386-552 yılları arasında Çin’de egemen oldular. (Aslında Tabgaç sülâlesinden önce Hunların bir kolu 308 yılında kuzey Çin’e girmiş ve Çin imparatorunu esir almıştı.) Tabgaç Türkleri 442 yılında hakanları Tabgaç Tao (veya Topa Tao) ile Çin’in başkenti Lo-Yang’ı ele geçirdiler. (M.S.25 yılından itibaren Çin’in başkenti Çang-an yerine Lo-Yang olmuştu. Bu şehir Çin’in içlerinde, Pekin’in 800 km güneybatısındadır.) Vey hanedanlığını kurarak Çin’de hüküm sürdüler. Kendilerine “ulu, saygıdeğer” anlamına gelen Tabgaç denilen ve Hunlardan farklı bir boy olan bu Türkler, Çin’e öylesine damgalarını vurdular ki, Araplar ve Orta Çağ Yunanlıları bu ülkeyi Türklerin ülkesi olarak adlandırdılar.

Tabgaçların kuzey Çin’de hüküm sürmeleri üzerine Çin imparatorluk ailesi Güney Çin’e çekildi. Başkent olarak, bugünkü Şanghay’ın 300 km batısındaki Nanking’i yaptılar. Burayı 300 yıl boyunca başkent olarak kullandılar. Bu göçlerin Çinlilere bazı yararları oldu. Güney’e göç eden Çinliler, henüz Çinlileşmemiş olan yöre halkının da Çinlileşmesini sağladılar. Böylece geniş bir coğrafyadan dar bir alana sıkışan nüfus, ortak bir Çin kültürü oluşturdu.
Roux’nun aktardığına göre (s.38), Tabgaç Türkleri, Çin’de zamanın ünlü mağaraları olan Yun-Kang ve Lung-Min ile en büyük heykel çığırını açtılar. Bu mağaralar günümüze kadar gelen çok ender eserlerdendir. Tabgaçlar Wei sanatını geliştirdiler. Böylece yerleşik hale gelen Türklerin sanatta da neler yapabileceklerini gösteren ilk Türkler, Tabgaçlar oldular.

Hükümdarları Tabgaç Siun’dan itibaren kendilerini Budizme verdiler. Budizmin Çin’deki yayılmasında etkili oldular. Çin’de Buddha kültürünü Tabgaçlar yerleştirmiştir denilebilir. Bu dönemde Tabgaç I. Hong dindarlığından dolayı tahtını bırakarak keşiş oldu. (Osmanlı’da II. Murat’ın tahtı oğluna bırakma arzusu, aynı sebebe dayanmaktadır.) Budizmi kabulün sonunda ileri gelenler arasında gevşemeler görüldü. Zaten sınırları da 50 şehiri geçmişti. Büyük coğrafyaya hükmetmek Tabgaçlar üzerindeki Çinlilerin etkilerini artırdı. J.P. Roux’ya göre (s.38), Tabgaç (Topa) Kiao’dan sonra dul karısı Hu (518-528), devletin yönetiminde etkili oldu. Hu, Türk geleneğine göre yetişmiş bilge bir kadındı. Yaptığı çalışmalarla Türklerin Çinlileşmelerini durdurdu. Ancak Hu’nun ölümünden sonra 534 yılında imparatorluk ikiye bölününce Türklerin mücadele gücü azaldı.

Bu dönemde bir başka Türk boyu olan ve ilk defa Türk adıyla anılan Göktürkler, 552 yılında devletlerini kurdular. Elde kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, Tabgaçların kendilerini halen Türk hisseden kısmının Göktürklere katılmış olmaları kuvvetle muhtemeldir. Çünkü, Avar (Juan-Juan) Hakanının kızını isteyen I. Göktürk Devleti’nin kurucusu Bumin Kağan’a, Avarlar kızlarını vermediler. Ama, Batı Tabgaç Devleti’nin Hakanı kızını Bumin Kağana verdi. Böylece arada bir dostluk oluştu. Nitekim Hayati Ülkü’nün aktardığına göre (s.770) Bumin Kağan Avarlara karşı savaşırken Topa’lardan (yani Tabgaçlar) destek aldı ve onları Avrupa’ya doğru sürdü. Ayrıntıları gözden kaçıran bazı tarihçiler, Bumin Kağan’ın Çin hükümdarından kızını istediğini yazarlar. Hattâ Roux bile Orta Asya eserinde (s.129) Bumin Kağan’ın, Çin’deki Vey ailesinden bir Çinli ile evlenmek istediğini yazar. Halbuki Vey hanedanının Türk olduğunu belgelere dayanarak Türklerin Tarihi kitabında anlatan yine kendisidir.

Tabgaçlar ve diğer Türk boylarından destek almadan, sadece Ergenekon Destanındaki az sayıda insanlarla, böylesine büyük bir başarıya ulaşmak mümkün değildir. Bu nedenle yeni kurulan I. Göktürk Devletine Batı Tabgaç halkının da, diğer bazı Türk boyları gibi, katılmış olması kuvvetli bir ihtimaldir. (Doğu Türkistan’da Türklerin dışında Müslüman Çinliler vardır. Dunganlar ya da Huiler denilen bu gurubun köklerinin araştırılması gerektiğine inanıyorum. Bazı tarihçiler Dunganların, Türk veya Tacik olabilecekleri üzerinde dururlar.)