Önsöz:

Arapçadan dilimize çevirdiğim bu eser, Osmanlı sultanlarının ilk tarihlerinden birisi, belki de, mevzuunu yalnız Osmanlılara hasrettiği için, birincisidir. Yurttaki bütün kütüpanelerin ilmî bir şekilde tasnifi yapılmadığı ve ikinci cihan savaşı dolayısıyla İstanbul'daki değerli yazmalardan bazıları ihtiyaten yurdun iç taraflarına kaldırıldığı için biz tercümemize Ayasofya müzesinin içindeki Birinci Sultan Mahmud Kütüpanesinde, 3204 numarada kayıtlı bulunan nüshayı temel yaptık. Eserin İstanbul'da, Süleymaniye Kütüpanesinde, Âşir Efendi kitapları arasında 234 numarada kayıtlı ikinci bir nüshası daha vardır,

Ayasofya nüshasının birinci bölümünde Selçukluların Anadolu'ya gelmelerinden ve Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Gazi'nin aile zincirinden bağlayarak Fatih Sultan Mehmed'in tahta oturmasına kadar gelip geçen Osmanlı sultanlarının haltercümelerinden, zamanlarındaki fetihlerden ve başka olaylardan kısaca bahsetmiştir.

Mehmed Paşa, kitabının iki bölümünde de hiçbir kaynak göstermiyor. Fatih çağının, bilhassa İstanbul'un fethinden sonraki olaylarının içinde bizzat yaşadığı için bu hususta kendisinden daha selâhiyetli bir kaynak düşünülemez.

Mehmed Paşa, kendisinden daha önce yazılan ve bize kadar gelen İskendernâme'yi, Behcetüttevârih'i ve Düsturnâme'yi görmüş, bunlardan faydalanmıştır.

Mehmed Paşa'nın koruyucusu olan Sadırazarn Mahmud Paşa aynı zamanda Şukrullah'ın ve Düsturnâme sahibi Enverî'nin de koruyucusu idi. Bunlar da tarihlerini Mahmud Paşaya sunmuşlardı. Mahmud Paşa'nın müşaviri durumunda bulunan Konyalı Paşa'nın bunların kitaplarını görmesi kadar tabii bir şey olamaz. İskendernâme'yi de okumuş olması çok muhtemeldir,

. Mehmed Paşa'nın bu üç kitaptan başka birçok kaynaklardan faydalandığı muhakkaktır. Fakat bu kaynaklar bugüne kadar keşfedilmiş değildir. Belki de bunlar büyük yangınlarda yanıp gitmiştir.

Mehmed Paşa'nın bu üç kaynaktan başka kitaplardan faydalandığını gösteren deliller vardır. Meselâ :

— Osman'ın Ertuğrul'dan önceki ataları hakkında Mehmed Paşa'nın verdiği bilgi diğer üç kaynaktaki bilgiye hiç benzememektedir.

— Ertuğrul Gazi'nin bir fakihin evinde Kuran'a karşı gösterdiği saygı hikâyesi Behcetüttevârîh'te yoktur.

— Osman Gazi'nin ölüm yılı Şükrullah'da 710, Mehmed Paşa'da 720'dir.

— Orhan Gazi'nin ölümü Şükrullah'da 751, Mehmed Paşa'da 761 yılındadır.

— Birinci Murad'ın ölümü Şükrullah'da 790, Mehmed Paşa'da 791 yılındadır.

— Fatih'in tahta çıkışma kadar Şükrullah ancak 11 olayın yıllarını, Mehmed Paşa ise 30 olayın yıllarını rakkamlandırıyor. Ahmedî'nin Iskendernâmesi'nde ise hiçbir olayın tarihi zikredilmiyor.

Bundan çıkan sonuç şudur: Bu dört tarihçi Osmanlılar'ın ilk çağlarına ve soykütüklerine ait birçok kaynaklardan faydalanmışlardır. Fakat Mehmed Paşa, bîr tarihçi olarak öteki üçünden üstündür.