KÜR ŞAD

 
 

 

 

Türklük Ve Türkçülük

HABERLERİ

Doğu Türkeli'den Gelen Bir Mektup

 Mehmet Emin Beğin Kâsöardan Hindîstanda bulurun Mehmet Kasım Hacım Beğle arka-daşlarına, onların da bir örneoi Türkiyeve yolladıkları Doğu Türkelin'n komünist çete-cilerden temizlendikten sonraki durumuna ait bilgiler yeren bir mektuptan bazı parçaları neşrediyoruz.

 

"Biz içki Çindeki yurttaşlar Ötken yıl 17 oktebirde Uumcige kel-gen idik. Merkezî hükümetnig vekili Cang Ci-Cung Efendi ve Halk Vekilleri arasında 8 ay muzakere neticeside yurtta sulh o-runlaşıp yeniden demokratik bir hükümet kuruldu. Bu hükümet-nîng esasi kanunu, milli inkılapcılar bilen Cang Efendi arasında kararlaşkan muahedege esaslanıp kuruldu. Memurlerni intisap bilen tayinlaş, söz ve matbuat hürriyeti, dahili ve harici ticaret hürriveti, din ve medeni işler hürriyeti Sing (Komünist valî) za-manesideki bütün mezalimni yok etîş, maarif öz tîlimîz ve öz bahişimizde (istek) buluşı, yerli asker teşkil kılışı ve başka me-seleler. Hayır hükümet azaları ve memurlerinîng yüzde yitmişi yerliklerden boldu. Çünançi (nitekim) hükümetning iki muavin reisi de; Burhan Efendi ve Ahmet efendiler, tört nezaretnîng nazırları Muhammet Emin (İkdîsadî Tamirat Nazırı), Seyfeddin Efendi (Maarif Nazırı), Canımhan Hacı Kazak (Maliye Nazırı). Celalettîn Efendi (Dahiliye Nazırı), Mes'ut Efendi Umumî Mü-fetfîş ve İsa Bey hükümet azası ve başkalar bulup Urumçi mer-kezî hükümetnîng erkânidin 25 de 17 kişi bizdin boldu. On vilâ-yetlerninîg valilelerî — Karaşehirningkinden başka— hemmesî verlik Türklerden, boldu. Meselâ: Meşhur Abdülkerimhan mah-dum Kaşlar valisi. Abdulaziz mahdum (Abdulkadirdamullam oğ-lu) Aksu valisi, Nuri Bey Hotan valisi boldu. Bütün nahiye ha-kimleri (Sincanglar)ni bernahiye halkı özleri öz içidin azat in-tihap bîlen saylamakçı boldu. Hazır bu is başlandı. Şimal vilâ-yetlerde (Urumçi, İplâ, Çüvcek ve Altay) herbîr siyasi işler yukarki surette icra kılınmakla başlagalı üç tört ay boldu. Altı şehirde eski hükümet vaktîdaki memurlar bulganlıkı (bulun-duğu) üçün bular manilik kılmakta îdi. Bunlarni işîdin (işinden) tüşürüp halk tarafidin azat intihap bilen (serbest secimle) me-mur İntihap kıîdırıs ve yeni sîyasetni halkga tanıtıp halknîng hukukunu özleri işletmek yollarını talîm berus üçün muavin reis Burhan Efendi, Seyfeddin Efendi ve mening rivayetimiz al-tîda üç hey'et 5 oktebîrde teyyare bilen Kâşgar'a keldik. Bugün erte men (sabah erkenden) hey'et azalarım bilen Hotenge ba-ramen. iki aygaçe Urumçige kaytmakçımız. Sing zamaneside müsadere bulgan mal ve mülkleri öz igesige (asıl sahibine) kaytarup berîs idaresining reisi men idim. Hazır bütün gayri menkul mülkleri igelerige kaytarup birdim. Mankulâtnî mu (dahî) bir nic (birkaç) ay songra tutup beris işi başlaydor. Nu-vemberning songlarîgaça biz hey'etlerning nezaretimiz altida halkımiz tarafidin memurlarını intihap kılış tamamlanadur. Ve andîn kiyin (bundan sonra) biz tilîni anglamav durgan (dilinin anlamadığımız) Ambollar (Çinli hakimler) yurtımızda kalmay-dur. Hükümet bu yıl bac haracnı (vergi) almadı. Hiçbir alıngan yasag (yasa) yok. Gelecek yıldîn itibaren yenîdin adilâne usul-de bac ve barac tayinlenedir. Özleri tezdin kaytıp (gerî dönüp) kelinler. Millet ve vatan hizmeti kamilen müyesserdir. Yol masrafige Urumçige barupl pul (para) yollayman. Raaîpendi-dekî kitap ve matbaalarını alup kelsunler. Matbaa ücün istihsal sivah (matbaa mürekkebi) ve başka levazımnı mükemmel ah-sunlar. Bu yerde taş ve harf matbaalarımız mükemmel bar. Yani Altay Neşriyat İdaresi'ni Urumçi'de kurup her vecihdîn mükemmel matbaacılıkga başladık. Ve herbir eserni basıp neşir kılaymız.


"Ve başka dostlarga yukarki yurt vaziyetini yazıp mağlum kılıp koysunlar ve hemmesî (hepsi) kaytup kelsunler."

Sayfa 2