Burada şahsî namus ve içtimaî hayâdan bahseden Çokayoğlu
kimdir biliyor musunuz? Türkistan’dan çıkıncaya
kadar istiklâl fikrini havsalasına sığdıramamış,
daima muhtariyetçi kalmış ve Bolşevik
hengâmesinden kaçarken kendisini evinde saklayan
Rus memurunun Rus metresini de kandırarak
beraber kaçmış ve onu kendisine hayat arkadaşı
yapmış olan Çokayoğlu dur. Hayatını bir Rus’a
borçlu olan Çokayoğlu o Rus’a karşı şükranını bu
namussuzlukla ödediği gibi, Türkistan
istiklâlcisi ve Rus düşmanı olan aynı Çokayoğlu
da, İstanbul da kendisini polise Rus gazetesi
muhabiri olarak yazdırmaktan utanmamış ve kendi
hayatını da düşman millete mensup bir bar
kadınıyla birleştirmekten sıkılmamıştır.
Kimsenin şahsî hayatına karışmağa hakkımız
yoktur. Fakat bir millî hareketin başında
bulunmak iddiasında olanlar gönüllerini bir
düşman fahişesine kaptırmayacak kadar metin ve
iradeli olmalıdırlar. Bu yüzdendir ki,
Türkistan’a, Rus istilâsında kaldığından çok,
istiklâl hareketi başında Çokayoğlu bulunduğu
için acırım.
Çokayoğlu nu ve kendilerine Türk değil Türkistanlı
diyen bazılarını kızdıran en mühim noktalardan
biri de benim Sartları kıymetsiz, korkak olarak
göstermemdir. Benim Sartlara şahsen ne
düşmanlığım olabilir? Ben Sartları yalnız
Türkistan’ın millî menfaatlerine engel oldukları
için sevmem. Netekim şahsen kendimin de mensup
olduğum Türkiye münevver tabakasını da aynı
sebepler dolayısıyla sevmem. Sartlara gelince:
bir kere bunlar halis Türk değildir. Belki
Türklerle karışmış ve Türkleşmiş İran - Hint
unsurudur. Aslında Hintçe olan ve tüccar
manasına gelen « Sart » sözü önceleri
Türkistan’daki Hintli tüccarlara alemken
sonradan tüccar şehirli manasında, daha sonrada
Acem manasında kullanılmıştır. Sart kelimesini,
kendilerini Türk göstermek isteyen Sartların
iddiası gibi, Ruslar çıkarmamıştır. Daha, büyük
Türk şairi « Ali Şîr Nevaî » nin Muhakemet-ül -
Lugateyn atlı eserinde Sart, Türk e karşı
ve Acem manasında kullanıldığı gibi, on altıncı
asrın başında Türkistan’ı şimalden gelen
Özbekler istilâ ederken, Özbeklerin Sartlarla
olan çarpışmaları da o zamana ait Özbek
tarihlerinde zikrolunmuştur. Bugün ise Sart
şehirlerde oturan ve bozuk bir Türkçe konuşan
unsurdur. Bunların arasına karışan Türklerin de
bazıları Sartlar gibi bozulup çirkefleşmekte ve
Sartlaşmaktadır. Netekim aslında Kazak olan
Çokayoğlu da böyle sartlaşan, fakat sartlıkta
bütün Sartları geride bırakan Türklerden
biridir. Bugünkü Türkistan’ın hakikî Türkleri
Sartları kendilerinden saymak şöyle dursun,
bilâkis düşman biliyorlar. Çokayoğlu ve sairleri
sartlık yok diye ne kadar iddia ederlerse
etsinler, Sartlar kendilerine ne kadar Özbek
derlerse desinler, bugün ortada bir sartlık ruhu
vardır ve bu ruh Türk millî ruhuna karşı
dikilmiştir. Tarihe bakalım: Ruslar’ın
Türkistan’ı istilâlarında, onlara karşı koyan,
unsur kimlerdi? Türkistan, kahramanları arasında
kaç tana Sart gösterilebilir? Türkistan’ı
müdafaa edenler hep asıl Türkler olduğu gibi menfaatlerini Ruslarla
birleştirenler de en çok Sartlardan veya
sartlaşanlardan çıkmışlardır. Türkiye’deki
Yahudi dönmeleri ne ise Türkistan’daki Sartlar
da odur. Bu Yahudi dönmeleri, icap ettiği zaman
büyük bir çığırtkanlıkla Türk’üz diye
bağırırlar. Netekim Sartlar da bağırıyor..
Yahudi dönmeleri Türkiye nin çalışkan iktisadî
unsurudur. Sartların Türkistan’daki rolü de
aynıdır. Yahudi dönmelerinin en yüksek tahsilli
olanları; bile Türkçeyi tam bir Türk şivesiyle.
konuşamazlar.. Şartlar da Türkçeyi bozarak
konuşur ve meselâ Türkistanlılar diyemezde tam
bir İstanbul yahudisi ağzıyla Türkistanliler
derler. Yahudi dönmeleri kandan korkar, askerlik
edemez. Türk ordusunda Yahudi dönmelerinden bir
tek zabit yoktur. Nefer olanları de emirberlik
yapar. Sartlar da öyledir. Türkiye de, Türkistan
ahalisinden en, çok Sart olduğu, halde bunlardan
bir tane askerî mektep talebesi veya zabit
yoktur. Türkiye de, Sartlara göre sayıca, pek,
az olan öteki Türklerin hepsinden Türk ordusunda
zabitler ve askerî mekteplerinde talebeler
olduğu halde Sartlar yalnız sonunda para olan
işlere girmişlerdir.( doktorluk gibi ). Ve
nihayet Yahudi dönmeleri Türkleri, Siz
Türkler diye kendilerinden ayırdıkları gibi,
Sartlar da Biz Sartlar diye kendilerini
asıl Türklerden ayırıyorlar.
