Bu ıstıraplı rüyalardan uyanmak bile ayrı bir ıstırap oluyor. Çünkü uyanınca görüyor ki, demin birlikte ağladığı, fakat yaşıyor sandığı ölü yoktur. 0, sahiden ölüdür. Gelmesi ihtimali olmayan bir varlık, yahut bir yokluk, uzakta kalmış bir hayaldir...

İmtihanlar bitiyor... Muallimler toplanıp talebeler hakkındaki son kararlarını veriyorlar. Kız, dönüyor. Çünkü hocalar öyle istiyor ve onlar bu isteklerinde biraz haklıdırlar da... Mektep müdürü hocalardan birine soruyor: "Zekâsı nasıldır?" Hoca cevap veriyor: "Ortadan biraz yukarıdır; fakat kavrayış kabiliyeti yok". Diğer bir hoca ilâve ediyor: "müspet kafadan da mahrum". Birisi itiraz ediyor: "fakat bu kızı döndürmemeliyiz; çünkü geçen yıl da döndü; yine döndürürsek mektepten çıkarmak lâzım". Fakat mektep müdürü vazifeşinastır. Sesi ağırlaşıyor: "memleket çalışmayanları daha fazla besleyemez". Deminki ses soruyor; "öyleyse bu kız nereye gidecek?", " annesinin yanına"...

Kovulacak kızın anası var. Fakat o artık ölüm döşeğinde... Kız, ara sıra mektebin kendisine verdiği parayı ilâç alsın diye anasına gönderiyor. Âra sıra da zengin arkadaşlarının notlarını para ile yazıyor ... Fırsat buldukça derslerine de çalışıyor... Fakat o dimağını tamamen derslerine verebilir mi ? Hayır... Çünkü onun içinde bir düğüm ve kafasında bir karanlık nokta var... Hayatı düşünüyor..." Ve ekseri zamanlarda da anasının sefil halini düşünüyor... O, bunun için kimseye kin beslemiyor. Çünkü kın beslemesini bilmiyor... O, başkalarının kendisine bîr şey borçlu olduklarını da bilmiyor... Kendisinin hürmete ve şefkate lâyık bir kız olduğundan hiç haberi yok... O yalnız kimseye belli etmeden anasına biraz para yolluyor.. Kimseye göstermeden bir iki arkadaşının notlarını yazmağa çalışıyor,. Fakat onun bir de büyük suçu var: o, ara sıra ileriki arkadaşını da düşünüyor... Bu, babası harp meydanında ölmüş orta boylu ve sessiz bir erkek olmalıdır...

Kız mektepte son gecesini yaşıyor. Ertesi gün ona iki yıl üst üste döndüğü için mektepten çıkması lâzım geldiği söylenecek. Fakat kızın bundan haberi yok.. O yatağında her zamanki gibi uyuyor... Bütün yatakhane uyuyor... Kırk tane genç kız uyuyor... Onların çoğu bahtiyarlık rüyaları görüyor. Onların içinde iyileri ve fenaları var.. Çalışkanları ve tembelleri var ... Fakat şimdi hepsi bir... Belki hepsi de rüya görüyor...