TÜRK TARİHİNDE MESELELER

 
 

 

 

18

Bu ordu kasımda Belh'e girdi. Fakat Gazneli Sultan Mesud, Selçuklu-lardan önce onların müttefiki olan Karahanlı Börü Tegin üzerine yürü-dü. Çünkü onun, Selçuklular tarafından Horasan pâdişâhı ilân edilece-ği hakkında bir söylenti duymuştu. Soğuğa, kara, insan ve hayvan kaybına bakmadan ilerliyordu. Çağrı Beğ de bu durumdan faydalan-mak isteyerek Gazneliler ordusunun gerisine düşecek şekilde yürüyü-şe başladı. Sultan Mesud bunu öğrenince Börü Tegin'i bırakarak geri döndü (12 Ocak 1039). Belh'e çekildi.

Çağrı Beğ şubatta Nişabur'a gelerek Tuğrul Beğ tarafından karşılandı. Burada 40 gün kaldı. Şehrin büyükleri birer birer ziyaret ederek hoş geldin dediler. Tuğrul Beğ'in tahtı yanına konulan süslü bir sedirin ü-zerinde oturuyordu. Fakat Nişaburlular’a Tuğrul Beğ kadar iyi davran-mak niyetinde değildi. Çünkü Sultan Mesud taraftarlarının propagan-dasıyla Nişabur emirlerinin ve şeyhlerinin ahâliye Selçuklular aleyhin-de söz söylediğini ve camilerde açıkça beddua ettiklerini işitmişti. Gaznelilerle Selçuklular arasında yapılan savaşlar İran-Türkistan-Çin pazarı olan Nişabur'un ticaretini felce uğrattığından bundan şikâyetçi olan tüccarlar da Oğuzlar aleyhine yürütülen Gazneli ordularına maddî yardımlarda bulunmuşlardı. Bundan dolayı Çağrı Beğ ve buyruğundaki beğler Tuğrul Beğ'e başvurarak Selçuklu-Gazneli savaşlarının kesin bir sonuca bağlanmamış olması dolayısıyla, hâlâ zengin ticaret eşya-sına mâlik bulunan şehrin yağmasına izin rica ettiler. Tuğrul Beğ razı olmayınca hoşnutsuzluklarını gizlemediler. Uzun tartışmalardan bir sonuç çıkmayınca Tuğrul Beğ bıçağını çekerek Çağrı Beğ’e: "Yağmada direnirsen kendimi öldürürüm" dedi ve bıçağı yüreğine götürdü. Çağrı, bıçağı yakalayarak yağmadan vazgeçeceğine söz verip intiharı önle-di. Tuğrul Beğ de ona 500.000 dirhem ve birçok hediye verilmesini emretti.

Martta Çağrı Beğ, Nişabur’dan ayrılarak Serhas'a yöneldi.

Çağrı Beğ, Gazneli Sultan Mesud'un kesin sonuçlu bir saldırı yapacağı-nı bildiği için o da tedbirli davranıyor, onun hareketlerini güçleştirmek için geçeceği yerleri yakıp yıkıyordu.

6 Nisan 1039 da Aliâbâd ovasında Sultan Mesud ve Çağrı Beğ kuvvet-leri çarpıştılar. Çağrı Beğ, üstün kuvvetler karşısında çekilmeye mec-bur oldu.

15 Mayıs 1039 da Sultan Mesud 100.000 kişilik görülmemiş bir orduyla Belh'ten hareket etti. Bu ordu çok kuvvetli idi. Fakat beslenmesi güç ve hareketi de ağırdı.

Çağrı Beğ bu yürüyüşü öğrendiği zaman Serhas'ta idi. Kardeşine ve bütün akrabalarına durumu bildirdi. Hepsi kuvvetlerini birleştirdiler. Orduları ancak 20.000 kadar atlıdan mürekkepti. Bir bölümü zırhlı ve son derece mükemmel silâhlı, büyük çoğunluğu da çevik, hızlı, şiddet-le ok atan hafif süvarilerdi.

Gazneliler ordusunu aç bırakmak için Horasan'daki açık şehirleri yık-tılar. Ekinleri yaktılar. Ağaçları kestiler.

Oğuz beğleri Sehras'ta bir savaş meclisi kurarak Gazneli Mesud’un büyük ordusuyla çarpışıp çarpışmamak meselesi üzerinde konuştular. Türlü düşünceler ileri sürüldü. En son konuşan Çağrı Beğin ağırlıkları uzakta bulundurarak son derece şiddetle çarpışmak fikri kabul olundu.

1039 Haziranında, ilerleyen ağır Gazneli ordusuyla Selçuklular arasın-da bir sıra savaşlar başladı. Bu savaşlarda Oğuz-Türkmen ordusunun ruhunu Çağrı Beğ teşkil ediyordu. Selçuklular kesin sonuçlu savaşa girmeyerek yıpratma taktiğini kullanıyordu.

Haziran sonunda iki taraf da iyice yorulmuştu. Gazneliler'in yolladığı bir elçi, bu sebeple barışa yol açtı ve iki taraf da savaşa daha iyi ha-zırlanmak gizli düşüncesiyle barışa yanaştı.

Bununla beraber barış yapılır yapılmaz iki tarafın hazırlığı da başla-mıştı. 1039 Kasımında Gazneli Sultan Mesud 100.000 kişiyi aşan mü-kemmel ordusuyla hızla harekete geçti. Oğuzlar, Baverd'de toplanıp birleştiler. Selçuklular stratejik bir baskına uğrayıp yok olmaktan güç kurtuldular. Sultan Mesud onları yakalayamayınca yiyecek güçlüğü yüzünden yürüyüşü durdurup Nişabur'a döndü (Ocak 1040).

Gazneliler'in Selçuklular üzerine kesin yürüyüşü 3 Mayıs 1040 ta baş-ladı. Gazneliler ordusu büyük su sıkıntısı içinde yürüyordu,

21 Mayıs 1040 ta ilk çarpışma oldu, Selçuklular, Çağrı Beğ'in başbuğ-luğunda 16.000 seçme askerdi.

23 Mayıs 1040 cuma günü Dandânakan ovasında yapılan büyük mey-dan savaşı Selçukluların kesin zaferiyle bitti.

Çağrı Beğ, Sultan Mesud’un karargâhına gelerek onun tahtına oturdu. Mal ve doyumlukları askerine dağıttı.

Çağrı Beğ, Sultan Mesud’un bitkin bir hâlde Mervirûz'a düştüğünü ve yanında hiçbir kuvvet kalmadığını öğrendikten sonradır ki, üç gündür at üstünde beklettiği ordusuna dinlenme buyruğunu verdi.

Çağrı Beğ bundan sonra imparatorluğun doğu bölgesi olan Horasan'ın hâkimi olarak kalmış ve ölünceye kadar bu mevkiini korumuştur.

1060 ta 70 yaşında olduğu halde öldü.

Merv'e gömüldü.

Alp Arslan, Yakutu, Kavurt, Süleyman adındaki oğullarından Alp Arslan onun yerine Horasan valisi oldu.

(Orkun, 9. sayı, Ekim 1962)

Devamı

 

<< Nihâl Atsız'ın Kitapları

Anasayfa

Düşünce Alanı >>